نشدند ، اينان مسلم نشوند . * ( وَما هُمْ بِمُعْجِزِينَ ) * ، و اينان و ايشان مرا عاجز نتوانند كردن و از من فوت نشوند ( 1 ) .
* ( أَ وَلَمْ يَعْلَمُوا ) * ، گفت : نمىدانند كه آنچه ايشان بر علم خود حمل مىكنند ، روزى است از خداى تعالى ، و خداى روزى بگسترد بر آن كه خواهد و تنگ كند بر آن كه خواهد . و القدر و القتر ، التّضييق فى المعيشة [ 118 - ر ] . * ( إِنَّ فِي ذلِكَ لآياتٍ لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ ) * ، گفت : در اين كه رفت ، آياتى و علاماتى و ادلَّهاى هست گروهى را كه ايمان آرند .
* ( قُلْ يا عِبادِيَ الَّذِينَ أَسْرَفُوا عَلى أَنْفُسِهِمْ ) * - الآية ، خلاف كردند در آن كه مراد به آيه ( 2 ) كيست :
روايت كردند از عبد اللَّه عبّاس كه او گفت : آيت در مشركان مكّه آمد و سبب نزولش اين ( 3 ) بود كه گفتند : محمّد دعوى مىكند كه هر كه شرك آرد به خداى و خون ناحق ريزد ، خداى او را نيامرزد ، و ما ( 4 ) هر دو كردهايم ، پس او چرا ما را دعوت مىكند ؟ كه ما اين هر دو كردهايم و خداى ما را نيامرزد ، خداى تعالى اين آيت فرستاد . بر اين قول آيت مشروط باشد به توبه ، و امّا اين آيت مقدّم باشد ( 5 ) على قوله تعالى : إِنَّ اللَّه لا يَغْفِرُ أَنْ يُشْرَكَ بِه وَيَغْفِرُ ما دُونَ ذلِكَ لِمَنْ يَشاءُ ( 6 ) . . . و مغفرت كفّار بر حكم عقل مانده باشد .
قتاده گفت : آيت در حقّ جماعتى آمد كه گناهان عظيم كرده بودند در جاهليّت ، چون به اسلام در آمدند ، ترسيدند كه خداى ايشان را نيامرزد . آن گناه ( 7 ) ، خداى تعالى ( 8 ) آيت فرستاد .
عبد اللَّه عمر گفت : آيت در عيّاش بن ابى ربيعه آمد و الوليد بن الوليد و جماعتى ( 9 ) مسلمانان كه اسلام آورده بودند ، اهل مكّه ايشان را عذاب كردند ، ايشان
هامش
( 1 ) - آج ، لب : نشود .
( 2 ) - آج ، لب : آيت .
( 3 ) - دا : آن .
( 4 ) - دا : ما اين .
( 5 ) - دا ، آج ، لب ، افزوده : در نزول .
( 6 ) - سورهء نساء ( 4 ) آيات 48 و 116 .
( 7 ) - دا ، آج ، لب : گناهان .
( 8 ) - آج ، لب ، افزوده : اين .
( 9 ) - دا ، افزوده : از .