السّورة إِيماناً فَأَمَّا الَّذِينَ آمَنُوا فَزادَتْهُمْ إِيماناً وَهُمْ يَسْتَبْشِرُونَ ، وَأَمَّا الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ فَزادَتْهُمْ رِجْساً إِلَى رِجْسِهِمْ ( 1 ) - الاية ، گفت : سورت مؤمنان را ايمان بيفزود و كافران را كفر ، يعنى مؤمنان عند نزول سورت ، ايمان بيفزودند و كافران را كفر ، ، و لكن بر توسّع حوالت به سورت كرد ، و مانند اين بسيار است . * ( وَكُنْتُمْ مِنْهُمْ تَضْحَكُونَ ) * ، و از ايشان و دعا و گفتار ( 2 ) ايشان مىخنديدى ( 3 ) . كوفيان خواندند مگر عاصم : « سخريّا » به ضمّ « سين » اين جا و در سورهء ص ( 4 ) ، و باقى قرّاء هر دو جا به كسر « سين » خواندند .
خليل و سيبويه گفتند : هما لغتان ( 5 ) ، نحو درّىّ و درّىّ ، و لجّىّ و لجىّ ، و كرسىّ و كرسىّ . و كسائى و فرّاء گفتند : ميان ايشان فرق است ، و آن آن است كه چون به كسر گويى ، معنى استهزاء باشد از گفتار ، و چون به ضم گويى معنى تسخير و تذليل و استعباد باشد .
* ( إِنِّي جَزَيْتُهُمُ الْيَوْمَ بِما صَبَرُوا ) * ، من جزا دادم ايشان را ، يعنى مؤمنان را . و جزاء ، مقابلهء عمل باشد به آنچه بر او مستحق باشند ( 6 ) از ثواب يا عقاب ( 7 ) ، و قوله : * ( بِما ) * ، « ما » مصدرى است ، اى بصبرهم . * ( أَنَّهُمْ هُمُ الْفائِزُونَ ) * ، حمزه و كسائى خواندند : « انّهم » بكسر الالف على الاستيناف ، و باقى قرّاء خواندند : « انّهم » ، به فتح « الف » تعليقا بالجزاء ، اى جزيتهم اليوم الفوز [ بالجنّة ] ( 8 ) ، گفت : من ايشان را براى ( 9 ) صبرى كه براى من كردند در ( 10 ) بلا و محنت شما را ( 11 ) رستگارى دادم ايشان را و ظفر به بهشت .
* ( قالَ كَمْ لَبِثْتُمْ فِي الأَرْضِ ) * ، گويد خداى تعالى آن كافران را كه : شما چند گاه در زمين مقام كردى ؟
در اين خلاف كردند كه مراد به مقام در زمين چيست ؟ بعضى گفتند : مدّت
هامش
( 1 ) . سورهء توبه ( 9 ) آيهء 124 و 125 .
( 2 ) . همهء نسخه بدلها و تضرّع .
( 3 ) . آج ، آب ، لب : مىخنديدند ، آز ، آل ، مش : مىخنديد .
( 4 ) . اساس : المؤمن ، به قياس با نسخه آط و ديگر نسخه بدلها و با توجّه به موضع شاهد ، تصحيح شد .
( 5 ) . همهء نسخه بدلها بمعنى .
( 6 ) . همهء نسخه بدلها : باشد .
( 7 ) . آب : عتاب .
( 8 ) . اساس : ندارد ، از آط ، افزوده شد .
( 9 ) . همهء نسخه بدلها آن .
( 10 ) . همهء نسخه بدلها : بر .
( 11 ) . آط ، آب ، آز ، مش : ندارد .