بالا جهد چنان كه به ميان سرش رسد ، و لب زيرين او چندانى فرو فتد تا به نافش رسد .
قوله : * ( أَ لَمْ تَكُنْ ) * ، در كلام محذوفى هست ، و التّقدير : يقال لهم ، عند آن حال ايشان را گويند كه : نه آيات ( 1 ) بر شما مىخواندند و شما به آن تكذيب مىكردى و دروغ مىداشتى ؟ ايشان به جواب گويند : * ( رَبَّنا غَلَبَتْ عَلَيْنا شِقْوَتُنا ) * ( 2 ) . كوفيان جز عاصم خواندند : « شقاوتنا » به « الف » و فتح « شين » . و باقى قرّاء : * ( شِقْوَتُنا ) * ، به كسر « شين » بى « الف » ، بار خدايا ! شقاوت بر ما غالب شد ، و شقاوت مضرّتى باشد كه به عاقبت برسد ( 3 ) [ و سعادت منفعتى باشد كه به عاقبت برسد ( 4 ) ] ( 5 ) و اين كس كه او در رنجى عظيم باشد از بيمارى و جز آن گويند : شقىّ بكذا ، و آن كس كه از كسى منتفع نبود ( 6 ) به چيزى ، گويند : شقىّ است به او ، قال الشّاعر - شعر :
و اني شقىّ باللَّئام و لا ترى ( 7 )
شقيّا بهم الَّا كريم الشّمايل
و قال آخر - شعر :
تشقى اناس و تشقى آخرون بهم
و يسعد اللَّه اقواما باقوام
و معصيت را شقاوت براى آن خواند كه عاقبت آن دوزخ باشد و عقاب او . و بعضى دگر گفتند : مراد به شقاوت آن عذاب است كه ايشان در آن باشند . * ( وَكُنَّا قَوْماً ضالِّينَ ) * ، و ما در دار دنيا گروهى بوديم از ره راست گمره شده ( 8 ) و باز مانده .
و آنگه در دعا ( 9 ) تمنّاى محال كردند ( 10 ) : * ( رَبَّنا ) * [ 79 - پ ] * ( أَخْرِجْنا مِنْها ) * ، بار خدايا ! ما را ( 11 ) از اين دوزخ بيرون آر و با دنيا بر ، اگر ما بر سر نافرمانى و معصيت شويم ، پس ما ظالم باشيم ، و با آن كه اين گويند روا باشد كه اگر ايشان را با دنيا آرند با سر معصيت شوند ، براى آن كه شهوت عاجل باشد و مهلت در پيش باشد ، و به انواع
هامش
( 1 ) . همهء نسخه بدلها ما .
( 2 ) . اساس : شقاوتنا ، با توجّه به آط و ضبط قرآن مجيد تصحيح شد .
( 3 ) . آج ، لب ، آل : به عافيت نرسد .
( 4 ) . آج ، لب ، آل : به عافيت برسد .
( 5 ) . اساس : ندارد ، از آط ، افزوده شد .
( 6 ) . لب : شود .
( 7 ) . آط ، آب ، آج ، لب ، آل ، مش : يرى .
( 8 ) . همهء نسخه بدلها : گمشده .
( 9 ) . آط ، آج ، لب ، آل و .
( 10 ) . همهء نسخه بدلها : گيرند و گويند .
( 11 ) . اساس : مرا ، به قياس با نسخهء آط و ديگر نسخه بدلها ، و معنى آيه ، تصحيح شد .