حال ، يك بار در قيام و يك بار در ركوع و يك بار در سجود . مجاهد گفت : گرديدن تو در سجده كنندگانى كه با تو نماز مىكنند . مقاتل و كلبى گفتند : معنى ( 1 ) تقلَّب تو در نماز جماعت با پس نماز ( 2 ) .
قولى ديگر آن است كه عكرمه گفت از عبد اللَّه عبّاس كه : معنى آن است كه مىبيند ( 3 ) گردانيدن تو از پشت پيغامبرى ديگر به پشت [ پيغامبرى ديگر ] ( 4 ) ، تا آنگه كه به پشت عبد اللَّه رسيدى . و اصحاب ما به اين آيت تمسّك كردند در آن كه پدران رسول - عليه السّلام - مؤمن بودند ، كه خداى گفت ( 5 ) : مىبينم گرديدن تو در پشت ساجدان .
* ( إِنَّه هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ ) * ، او شنوا و داناست همه مسموعات ( 6 ) [ 159 - پ ] و معلومات را .
* ( هَلْ أُنَبِّئُكُمْ عَلى مَنْ تَنَزَّلُ الشَّياطِينُ ) * ، خبر دهم شما را كه شياطين بر كه فرو ( 7 ) آيند .
* ( تَنَزَّلُ عَلى كُلِّ أَفَّاكٍ أَثِيمٍ ) * ، فرود آيند بر همه ( 8 ) دروغزنى بزهكار ، و مراد كاهنانند ( 9 ) ، مقاتل گفت : چون مسيلمه و طليحه ( 10 ) .
* ( يُلْقُونَ السَّمْعَ ) * ، سمع فرو فگندند ، يعنى دزديده از فريشتگان بشنوند يعنى شياطين ، و مثله قوله تعالى : إِلَّا مَنِ اسْتَرَقَ السَّمْعَ ( 11 ) . . . ، و آنگه با كاهنان بگويند و بر ايشان القاء كنند ، و مثله قوله تعالى : وَإِنَّ الشَّياطِينَ لَيُوحُونَ إِلى أَوْلِيائِهِمْ ( 12 ) .
* ( [ وَأَكْثَرُهُمْ كاذِبُونَ ] ) * ( 13 ) ، و بيشترينهء ايشان كاذب و دروغزنند براى آن كه بر خود چيزهاى ديگر با آن ضمّ كنند ، و امروز محجوب و ممنوعاند شياطين از استراق سمع .
هامش
( 1 ) . همهء نسخه بدلها : ندارد .
( 2 ) . همهء نسخه بدلها : پس نمازانت .
( 3 ) . آط ، آج ، لب ، آل : كه چون بيند ، آز : كه چون كه مىبيند ، مش : كه خدا بيند .
( 4 ) . اساس : ندارد ، از آط ، افزوده شد .
( 5 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز آل من .
( 6 ) . آج ، لب ، آل : مصنوعات .
( 7 ) . همهء نسخه بدلها : فرود .
( 8 ) . همهء نسخه بدلها : هر .
( 9 ) . آب ، آز ، مش : گناهكارانند .
( 10 ) . همهء نسخه بدلها : طلحه .
( 11 ) . سورهء حجر ( 15 ) آيهء 18 .
( 12 ) . سورهء انعام ( 6 ) آيهء 121 .
( 13 ) . اساس : ندارد ، به قياس با نسخهء آط ، از قرآن مجيد افزوده شد .