* ( إِنِّي لَكُمْ رَسُولٌ أَمِينٌ ) * ، من شما را پيغامبرىام از خداى ، امين و استوار بر وحى ( 1 ) .
* ( فَاتَّقُوا اللَّه وَأَطِيعُونِ ) * ، از خداى بترسى و طاعت من دارى و فرمان من برى .
* ( وَما أَسْئَلُكُمْ عَلَيْه مِنْ أَجْرٍ ) * ، و من از شما بر اداى اين رسالت مزدى نمىخواهم ، مزد من نيست الَّا بر خداى جهانيان . از خداى بترسى و فرمان من برى .
قوم جواب دادند و گفتند : * ( أَ نُؤْمِنُ لَكَ وَاتَّبَعَكَ الأَرْذَلُونَ ) * ، ما تو را متابعت كنيم و پسروى كنيم و اتباع تو و پسروان تو مردمان سفله و فرو مايهاند ؟ صورت استفهام است و معنى جحد ، يعنى كه تو را متابعت نكنيم و حال اين ( 2 ) « واو » حال راست في قوله تعالى : * ( وَاتَّبَعَكَ الأَرْذَلُونَ ) * . جمله قرّاء « و اتّبعك » خواندند من الاتّباع ، مگر يعقوب كه او خواند : « و اتباعك » على جمع تبع بر مبتدا و خبر .
عبد اللَّه عبّاس گفت : [ به ] ( 3 ) « ارذلون » جولاهگان ( 4 ) را خواستند . عكرمه گفت :
جولاهگان ( 5 ) و كفشگران ( 6 ) را خواستند .
نوح - عليه السّلام - گفت : * ( وَما عِلْمِي بِما كانُوا يَعْمَلُونَ ) * ، من چه دانم كه ايشان چه كنند ، و مرا با آن چه سبيل است ؟ و « ما » استفهام راست ، چه كار است مرا با خساست احوال ( 7 ) ايشان و دناءت مكاسب ( 8 ) ؟ مرا با دعوت ايشان كار است و ظاهر عمل ايشان .
* ( إِنْ حِسابُهُمْ إِلَّا عَلى رَبِّي لَوْ تَشْعُرُونَ ) * ، شمار ايشان نيست جز بر خداى - عزّ و جلّ - اگر دانى . و گفتند معنى آن است كه : كار ايشان با خداست در هدايت و اضلال و توفيق و خذلان .
* ( وَما أَنَا بِطارِدِ الْمُؤْمِنِينَ ) * ، و من نرانم ( 9 ) مؤمنان را براى اين علَّت كه شما گفتى از قلَّت ذات اليد يا دناءت مكسب .
* ( إِنْ أَنَا ) * ، من نيستم الَّا ترسانندهاى بيان كننده . و « ان » به معنى « ما » ى نفى
هامش
( 1 ) . همهء نسخه بدلها او .
( 2 ) . آط ، آب ، آز ، آج ، مش حال ، لب ، آل حاله .
( 3 ) . اساس : ندارد ، از آط ، افزوده شد .
( 5 - 4 ) . همهء نسخه بدلها : حركه ، چاپ شعرانى ( 8 / 349 ) : حاكه .
( 6 ) . همهء نسخه بدلها : اساكفه .
( 7 ) . همهء نسخه بدلها : كار .
( 8 ) . همهء نسخه بدلها ايشان .
( 9 ) . همهء نسخه بدلها : بنرانم .