* ( كَذَّبَتْ عادٌ ) * ( 1 ) ، به دروغ داشتند پيغامبران را . و عاد نام قبيله است براى آن كه تأنيث كرد ( 2 ) .
* ( إِذْ قالَ لَهُمْ ) * ( 3 ) ، گفت ايشان را برادرشان در نسب هود : * ( أَ لا تَتَّقُونَ ) * ، از خداى نترسى ( 4 ) ؟
* ( إِنِّي لَكُمْ رَسُولٌ أَمِينٌ ) * ، من پيغامگزارىام به شما استوار به ( 5 ) رسالت خود .
كلبى گفت : معنى آن است كه شما مرا به امانت شناختهاى پيش از اين ، چگونه است كه در اين معنى مرا متّهم مىدارى ؟
* ( فَاتَّقُوا اللَّه ) * [ 152 - ر ] ، از خداى بترسى و مرا طاعت دارى ( 6 ) .
و من از شما هيچ مزدى نمىخواهم ، مزد من نيست مگر بر خداى جهانيان .
* ( أَ تَبْنُونَ بِكُلِّ رِيعٍ آيَةً تَعْبَثُونَ ) * ، بنا مىكنى به هر بلندى ، اين قول عبد اللَّه عبّاس است . و قتاده و ضحّاك و مقاتل و كلبى گفتند : به هر راهى . مجاهد گفت : راهى بود ميان دو كوه .
روايتى ديگر از مجاهد است كه : * ( بِكُلِّ رِيعٍ ) * ، اى بكلّ تلّ ، به ( 7 ) هر بلندى . و روايتى ديگر از او : بكلّ منظر ، به ( 8 ) هر منظرهاى . مقاتل و سليمان گفتند ( 9 ) : ايشان در سفرها به ستاره ( 10 ) راه بردند ( 11 ) ، آن كس كه ( 12 ) ستاره نشناختى بر او دشوار ( 13 ) بودى بايستادند و بر راهها ميلها كردند علامت را .
و روايتى ديگر از مجاهد آن است كه : كبوتر خانه خواست گفت ، و دليلش آن است كه گفت : * ( آيَةً تَعْبَثُونَ ) * ، علامتى كه به آن بازى مىكنى ( 14 ) .
ابو عبيده گفت : الرّيع ، المكان المرتفع ، جاى بلند باشد ، و قال ذو الرّمّة - شعر :
هامش
( 1 ) . همهء نسخه بدلها * ( الْمُرْسَلِينَ ) * .
( 2 ) . همهء نسخه بدلها : براى آن تأنيث كرد آن را .
( 3 ) . همهء نسخه بدلها * ( أَخُوهُمْ هُودٌ ) * چون .
( 4 ) . آب ، آج ، لب ، آز ، آل : بترسيد .
( 5 ) . آط ، آب ، آج ، لب ، آل : بر ، آز ، مش : در .
( 6 ) . چاپ شعرانى ( 8 / 351 ) * ( وَما أَسْئَلُكُمْ عَلَيْه مِنْ أَجْرٍ ) * - الاية .
( 8 - 7 ) . همهء نسخه بدلها : بر .
( 9 ) . همهء نسخه بدلها : مقاتل بن سليمان گفت .
( 10 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز مش : بسيار .
( 11 ) . همهء نسخه بدلها : بردندى .
( 12 ) . اساس : كنيزك ، به قياس با نسخهء آط ، و ديگر نسخه بدلها ، تصحيح شد .
( 13 ) . اساس : استوار ، به قياس با نسخهء آط ، و ديگر نسخه بدلها ، تصحيح شد .
( 14 ) . اساس : بانك كنى ، به قياس با نسخهء آط ، و ديگر نسخه بدلها و منابع تفسيرى ، تصحيح شد .