است در هر دو جاى .
* ( قالُوا لَئِنْ لَمْ تَنْتَه يا نُوحُ لَتَكُونَنَّ مِنَ الْمَرْجُومِينَ ) * ، قوم گفتند : يا نوح ! اگر از اين گفتن و دعوت كردن باز نايستى ، ما تو را رجم كنيم و سنگسار . و گفتند معنى آن است كه : دشنام دهيم تو را .
عبد اللَّه عبّاس و مقاتل گفتند : بكشيم تو را . ابو حمزة الثّمالى گفت : هر كجا در قرآن « رجم » است ، به معنى قتل است الَّا آن كه در سورت مريم ( 1 ) : لَئِنْ لَمْ تَنْتَه لأَرْجُمَنَّكَ ( 2 ) . . . ، كه آن به معنى شتم ( 3 ) است .
نوح - عليه السّلام - چون از ايشان دلتنگ شد ، فزع با خداى كرد ( 4 ) و گفت : * ( رَبِّ إِنَّ قَوْمِي كَذَّبُونِ ) * ، بار خدايا ! اينان ( 5 ) مرا به دروغزن مىدارند .
* ( فَافْتَحْ بَيْنِي وَبَيْنَهُمْ فَتْحاً ) * ، ميان من و ايشان حكم بكن و مرا و آنان را كه با مناند از مؤمنان برهان و اينان ( 6 ) .
حق تعالى ( 7 ) گفت : * ( [ فَأَنْجَيْناه وَمَنْ مَعَه فِي الْفُلْكِ الْمَشْحُونِ ) * ، اى المملو .
گفت ] ( 8 ) : من ايشان را برهانيدم در كشتى مملوّ ، من قولهم : شحنت ( 9 ) البلد بالخيل .
عطا گفت : گران بار . بعضى دگر گفتند : ساخته و بژارده ( 10 ) .
آنگه غرق بكرديم پس از آن آن ماندگان را ، يعنى كافران را كه از قوم نوح با ما بدند ( 11 ) به طوفان و با نوح در كشتى ننشستند ( 12 ) .
* ( إِنَّ فِي ذلِكَ لآيَةً ) * ، در اين آيتى و دلالتى و علامتى هست آنان را كه متّعظ شوند ، و لكن بيشترينهء ايشان ايمان نمىآرند ، و خداى تو عزيز و رحيم است .
آنگه در قصّهء هود و قوم او گرفت ( 13 ) - كه عاد گفتند ايشان را - گفت :
هامش
( 1 ) . همهء نسخه بدلها است .
( 2 ) . سورهء مريم ( 19 ) آيهء 46 .
( 3 ) . همهء نسخه بدلها : رجم .
( 4 ) . همهء نسخه بدلها : داد .
( 5 ) . همهء نسخه بدلها : امت من .
( 6 ) . و اينان / وا اينان / يا اينان ( ؟ ) ، آط و ديگر نسخه بدلها : ندارد .
( 7 ) . آط با رسول ما .
( 8 ) . اساس : ندارد ، از آط ، افزوده شد .
( 9 ) . اساس : شحمت ، به قياس با نسخهء آط و ديگر نسخه بدلها ، تصحيح شد .
( 10 ) . ضبط اساس : برآرده ، همهء نسخه بدلها : بيچاره . اختيار متن با توجه به صورت ديگرى از همين كلمه ، يعنى « بجارده » است .
( 11 ) . آط و ديگر نسخه بدلها : باز ماندند .
( 12 ) . آج ، لب ، آز ، آل : بنشستند .
( 13 ) . همهء نسخه بدلها : با قصه هود و قوم او آمد .