مهجور . او را پرسيد كه : تو را چه رسيد ؟ گفت : تا تو برفتهاى ( 1 ) من از طعام تو نخوردهام تحرّج را ، خداى تعالى اين آيت فرستاد .
حسن و قتاده گفتند : روا باشد كه مرد از خانهء رفيقش طعام خورد بى اذن او براى اين آيت . و در اخبار اهل البيت چنان است كه : مرد را روا باشد كه از خانهء اين مذكوران طعام خورد بى اذن ايشان به قدر حاجت بى اسراف ، و جبّائى گفت : اين آيت منسوخ است بقوله : . . . لا تَدْخُلُوا بُيُوتَ النَّبِيِّ إِلَّا أَنْ يُؤْذَنَ لَكُمْ إِلى طَعامٍ ( 2 ) - الاية ، و اين درست نيست براى آن كه اين را به آن تعلَّقى نيست و حكم رسول - عليه السّلام - دگر است و حكم اينان دگر . * ( أَوْ صَدِيقِكُمْ ) * ، يا از خانهء دوستان و رفيقان . * ( لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُناحٌ أَنْ تَأْكُلُوا جَمِيعاً أَوْ أَشْتاتاً ) * ، گفت : بر شما حرجى نيست اگر بخورى از خانههاى اينان جملگى يا پراگنده ، و قوله : * ( أَنْ تَأْكُلُوا ) * ، با آن كه گفت : عليكم و لا عليهم ( 3 ) براى تغليب مخاطب .
عبد اللَّه عبّاس گفت : معنى آن است كه از پيش نزول آيت ، توانگران با درويشان طعام نخوردندى .
ضحّاك گفت : پيش از اين ( 4 ) آيت ، مردم طعام تنها بخوردندى .
ابو صالح گفت : چون مهمانى فرو ( 5 ) آمدى ، ايشان نخوردندى الَّا با او ، خداى تعالى آيت فرستاد و رخصت داد كه : چنان كه خواهند ( 6 ) .
بعضى دگر گفتند : آيت در حيّى از بنى كنانه آمد - كه ايشان را بنو ليث بن عمرو ( 7 ) گفتند - تحرّج كردندى از آن كه تنها طعام خوردندى ( 8 ) ، بنشستى طعام ساخته و پرداخته پيش بنهادى و او گرسنه طعام نخوردى از بامداد ( 9 ) و تا شبنگاه ( 10 ) نگاه داشتى تا كسى پيش ( 11 ) آمدى با او طعام خوردى . اگر شب در آمدى و كس نبودى ، از آن پس او
هامش
( 1 ) . آج ، لب ، آل ، مش : رفته .
( 2 ) . سورهء احزاب ( 33 ) آيهء 53 .
( 3 ) . اساس : عليهم و لا عليكم ، به قياس با نسخهء آط و ديگر نسخه بدلها ، دو كلمه به صورت مقدّم و مؤخر ضبط شد .
( 4 ) . همهء نسخه بدلها : نزول .
( 5 ) . همهء نسخه بدلها : فرود .
( 6 ) . چاپ شعرانى خورند .
( 7 ) . آج ، لب ، آل : عمر .
( 8 ) . همهء نسخه بدلها ربّما كه مرد .
( 9 ) . آج ، لب ، آل : بامدادان .
( 10 ) . همهء نسخه بدلها : شبانگاه .
( 11 ) . همهء نسخه بدلها : به دست .