بود ، و بعضى از آتش كرد ( 1 ) ، و بعضى با باد ، و اوّل معتمد است . * ( فَمِنْهُمْ مَنْ يَمْشِي عَلى بَطْنِه ) * ، از ايشان بهرى آنند [ 109 - پ ] كه بر شكم مىروند چون مار و ماهى و كرم ، * ( وَمِنْهُمْ مَنْ يَمْشِي عَلى رِجْلَيْنِ ) * ، و بهرى از آن ( 2 ) بر دو پاى مىروند چون آدمى و چون ( 3 ) مرغان ، * ( وَمِنْهُمْ مَنْ يَمْشِي عَلى أَرْبَعٍ ) * ، و از ايشان بعضى آنند كه بر چهار پاى روند چون انعام و بهايم و وحوش و سباع ، و براى آن ذكر ( 4 ) جانوران نكرد كه بر بيشتر چهار پاى ( 5 ) روند ، كه حكم ايشان در آن كه منبسط باشد ( 6 ) بر زمين حكم چهار پايان است . * ( يَخْلُقُ اللَّه ما يَشاءُ ) * ، مىآفريند خداى آنچه خواهد چنان كه خواهد ، و ( 7 ) خداى بر همه چيز تواناست .
* ( لَقَدْ أَنْزَلْنا آياتٍ مُبَيِّناتٍ ) * ، گفت : ما فرو فرستاديم آياتى مبيّن روشن ، و نصب كرديم ادلَّهء واضحه ( 8 ) . * ( وَاللَّه يَهْدِي مَنْ يَشاءُ إِلى صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ ) * ، و خداى تعالى ره نمايد آن را كه خواهد به ره راست از لطف و حكم و تسميه به هدى - چنان كه بيان كرديم .
* ( وَيَقُولُونَ آمَنَّا بِاللَّه وَبِالرَّسُولِ ) * ، مىگويند - يعنى منافقان كه : ما ايمان آورديم به خداى و پيغامبر و طاعت داشتيم ، اين مىگويند به زبان . * ( ثُمَّ يَتَوَلَّى فَرِيقٌ مِنْهُمْ مِنْ بَعْدِ ذلِكَ ) * ، آنگه پشت بر مىكنند و بر مىگردند گروهى از ايشان بعد اين گفتار كه گفتند . * ( وَما أُولئِكَ بِالْمُؤْمِنِينَ ) * ، و اينان بر حقيقت مؤمن نهاند .
مفسّران گفتند : اين آيت در حقّ مردى منافق آمد نام او بشر و خصمى جهود كه او را بود ( 9 ) در زمين ( 10 ) كه ايشان در آن خصومت مىكردند . جهود او را به حكومت بر پيغامبر مىآورد ، و منافق مىگفت : بر كعب اشرف رويم كه مهتر جهودان است كه محمّد حيف كند بر ما . خداى تعالى اين آيات فرستاد و گفت : مىگويند به زبان كه
هامش
( 1 ) . آط ، آب ، آج ، لب ، آز ، آل : به آتش ، مش : به آتش پيدا كرد ، مه : با آتش .
( 2 ) . آج ، لب : ايشان .
( 3 ) . آط ، آب ، آز ، مش : و جن و .
( 4 ) . آط ، آب ، آز ، مش آن .
( 5 ) . آج ، لب ، آل ، مش : بيشتر بر پايها .
( 6 ) . آط ، آب ، آز ، مش : باشند .
( 7 ) . آب ، آز ، مش : كه ، آج ، لب : چه .
( 8 ) . همهء نسخه بدلها : واضح .
( 9 ) . همهء نسخه بدلها : كه او داشت .
( 10 ) . آط ، مش : زمينى .