مىكند ميان آن ، * ( ثُمَّ يَجْعَلُه رُكاماً ) * ، آنگه آن را بر هم نشاند متراكب و متراكم كند .
* ( فَتَرَى الْوَدْقَ ) * ، باران بزرگ قطره بينى كه از او بيرون مىآيد ؟ * ( وَيُنَزِّلُ مِنَ السَّماءِ ) * ، و فرود آرد از آسمان ، * ( مِنْ جِبالٍ فِيها ) * ، از كوهها ( 1 ) كه در آسمان است ، * ( مِنْ بَرَدٍ ) * ، از تگرگ . « من » اوّل ابتداى غايت است ، و دوم تبعيض ، و سيم ( 2 ) تبيين . * ( فَيُصِيبُ بِه ) * ( 3 ) * ( مَنْ يَشاءُ ) * ، برساند به آن كه خواهد بر سبيل عذاب تا زرع و ميوهء او هلاك كند ( 4 ) .
* ( وَيَصْرِفُه عَنْ مَنْ ) * ( 5 ) * ( يَشاءُ ) * ، و بگرداند از آن كه خواهد . * ( يَكادُ سَنا بَرْقِه ) * ، نزديك آن باشد كه ( 6 ) روشنايى برق او چشمها را ببرد ، و مثله قوله تعالى : يَكادُ الْبَرْقُ يَخْطَفُ أَبْصارَهُمْ ( 7 ) . . . ، ابو جعفر خواند : يذهب به ضمّ « يا » و كسر « ها » من الاذهاب .
* ( يُقَلِّبُ اللَّه اللَّيْلَ وَالنَّهارَ ) * ، خداى تعالى مىگرداند شب و روز را ، شب مىبرد و روز مىآرد ، اين به عقب آن و آن به عقب اين . * ( إِنَّ فِي ذلِكَ لَعِبْرَةً لأُولِي الأَبْصارِ ) * ، در اين عبرتى و پندى است خداوندان چشمها را ، يعنى خداوندان عقل و خرد را .
ابو هريره روايت كرد از رسول - عليه السّلام ( 8 ) - گفت ، خداى تعالى گفت :
يؤذيني ابن آدم ( 9 )
، فرزند آدم مرا مىرنجاند ، روزگار را دشنام مىدهد ، و من روزگارم ،
بيدى الامر اقلَّب اللَّيل و النّهار
، كار به دست من است شب و روز مىگردانم .
* ( وَاللَّه خَلَقَ ) * ( 10 ) * ( كُلَّ دَابَّةٍ مِنْ ماءٍ ) * ، و خداى تعالى آفرينندهء هر جانورى است از آب . كوفيان جز عاصم خواندند « خالق » به « الف » على الاسم ، و باقى قرّاء :
* ( خَلَقَ ) * ، على الفعل الماضى . و « كلّ » بر تغليب گفت ( 11 ) . و بعضى گفتند : اصل همه آب
هامش
( 1 ) . همهء نسخه بدلها : كوههايى .
( 2 ) . آب ، آز ، آل : سيوم .
( 3 ) . اساس و همهء نسخه بدلها : بها ، به قياس با متن قرآن مجيد ، تصحيح شد .
( 4 ) . همهء نسخه بدلها : شود .
( 5 ) . اساس : عمّن ، با توجه به آط و ضبط قرآن مجيد تصحيح شد .
( 6 ) . مش آن .
( 7 ) . سورهء بقره ( 2 ) آيهء 20 .
( 8 ) . همهء نسخه بدلها كه .
( 9 ) . اساس : گفته بود ببنى آدم ، به قياس با نسخه آط ، و ديگر نسخه بدلها ، تصحيح شد .
( 10 ) . اساس و همهء نسخه بدلها : خالق كلّ ، به قياس با متن قرآن مجيد ، تصحيح شد .
( 11 ) . همهء نسخه بدلها : گفتند .