ملايم حكمت باشد . و گفتند : معنى آن است كه ، خداى تعالى نبوّت به آن دهد كه او خواهد از آن كه مصلحت داند كه صلاحيت آن دارد . و گفتند : معنى آن است كه ، خداى تعالى حكم كند به هدايت و ايمان آن كس كه او خواهد . * ( وَيَضْرِبُ اللَّه الأَمْثالَ لِلنَّاسِ ) * ، و مثلها چنين مىزنند براى مردمان كه او به همه چيز عالم است و داند كه چه باشد كه مكلَّفان را در آن لطف و بيان بود كه عند آن به طاعت نزديك شوند و از معصيت دور .
قوله تعالى : * ( فِي بُيُوتٍ أَذِنَ اللَّه ) * ، در نظم آيت خلاف كردند و در آن كه اين ظرف متعلَّق به چيست ؟ بعضى گفتند : تقدير آن است كه المصباح في بيوت ، و قيل :
توقد في بيوت ، و بهينهء اقوال آن است كه : في بيوت صفتها كذا [ يسبّح ] ( 1 ) رجال .
آنگه در « بيوت » خلاف كردند ، بعضى گفتند : مراد مساجد است . سعيد جبير روايت كرد از عبد اللَّه عبّاس كه او گفت : مساجد خانههاى خداست در زمين از زمين همچنان تابنده و روشن باشد كه ستاره از آسمان . عمرو بن ميمون گفت : من اصحاب پيغامبر را دريافتم ، ايشان گفتندى : مسجدها خانهء ( 2 ) خداست در زمين ، و واجب است بر خداى تعالى كه زاير خود را در خانهء خود گرامى دارد . صالح بن حيّان ( 3 ) گفت عن [ 104 - پ ] ابي بريده ( 4 ) كه ، مراد چهار مسجد است كه آن را پيغامبران بنا كردهاند : مسجد مكّه ، يعنى خانهء كعبه كه ابراهيم و اسماعيل بنا كردند ، و بيت المقدّس كه داود و سليمان بنا كردند ، و مسجد مدينه كه رسول - عليه السّلام - بنا كرد ، و مسجد قبا كه اساس آن ( 5 ) بر تقوا نهادند ، و آن هم رسول - عليه السّلام - بنا كرد .
انس بن مالك روايت كرد و بريده كه : يك روز رسول - عليه السّلام - اين آيت مىخواند ، مردى برخاست ( 6 ) و گفت : يا رسول اللَّه ! اين خانهها كدام است ؟ گفت :
هامش
( 1 ) . اساس : ندارد ، با توجّه به فحواى عبارت و اتّفاق نسخه بدلها ، افزوده شد .
( 2 ) . همهء نسخه بدلها : گفتند كه مساجد خانههاى .
( 3 ) . آج ، لب : صالح حنان ، آز ، لب : صالح جنان ، مش : صالح بن حيات .
( 4 ) . آز : ابى برده .
( 5 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز مه را .
( 6 ) . همهء نسخه بدلها : برخواست .