- عليه السّلام ! .
عقبة بن عامر روايت كرد از رسول - عليه السّلام - كه او گفت :
عليكم بهذه الشّجرة المباركة زيت الزّيتون فتداووا به فانّه مصحّة من النّاسور ( 1 ) ،
بر شما باد كه اين درخت مبارك بر كار دارى زيت زيتون و به آن تداوى كنى كه آن سود دارد ناسور را . * ( يَكادُ زَيْتُها يُضِيءُ ) * ، آنگه گفت : نزديك آن باشد كه روغن ( 2 ) روشنايى دهد از صفا و ضياش ( 3 ) ، و اگر چه آتش به او نرسيده بود . * ( نُورٌ عَلى نُورٍ ) * ، نورى باشد بر نورى متراكب متراكم از غايت ضياء و روشنايى . * ( يَهْدِي اللَّه لِنُورِه مَنْ يَشاءُ ) * ، ره نمايد خداى تعالى به نور خود آن را كه خواهد . * ( وَيَضْرِبُ اللَّه الأَمْثالَ لِلنَّاسِ ) * ، و مثلها بزند براى مردمان تا ايشان در آن انديشه كنند و به علم آن منتفع شوند ، و خداى تعالى به همه چيزى عالم و داناست .
اكنون علما و اهل معانى خلاف كردهاند در اين مثل و ممثّل ، و در آن كه مراد به « مشكات » و « مصباح » و « زجاجه » ، چيست ؟ سمرة بن عطيّه گفت ( 4 ) : عبد اللَّه عبّاس ( 5 ) پرسيد ( 6 ) كعب الاحبار را ( 7 ) از اين آيت ، كعب گفت : اين مثلى است كه خداى تعالى بزد براى رسولش ، امّا مشكات سنّت ( 8 ) اوست ، و زجاجه دل اوست و چراغ كه در اوست نور نبوّت ( 9 ) است ، و درخت مبارك درخت زيتون ( 10 ) است . * ( يَكادُ زَيْتُها يُضِيءُ وَلَوْ لَمْ تَمْسَسْه نارٌ ) * ، نزديك ( 11 ) است كه كار محمّد آشكارا شود هر كسى را ، و اگر چه او سخن نگويد ، چنان كه اين روغن زيت نزديك بود كه روشنايى دهد بى آتش .
نافع روايت كرد از سالم ، از عبد اللَّه عمر كه او گفت : در اين آيت مشكات
هامش
( 1 ) . همهء نسخه بدلها : مصحّه من النّاصور .
( 2 ) . همهء نسخه بدلها او .
( 3 ) . آط ، آج ، لب ، آل : ضيائش .
( 6 - 4 ) . همهء نسخه بدلها از .
( 5 ) . همهء نسخه بدلها كه .
( 7 ) . همهء نسخه بدلها : ندارد .
( 8 ) . همهء نسخه بدلها آن است .
( 9 ) . اساس : سورت ، به قياس با نسخهء آط ، و ديگر نسخه بدلها ، تصحيح شد .
( 10 ) . اساس : نبوّت ، به قياس با نسخهء آط ، و ديگر نسخه بدلها ، تصحيح شد - با اين حال ضبط اساس هم با تعبيرى كه چند سطر بعد از اين آيه مىشود سازگار مىنمايد .
( 11 ) . همهء نسخه بدلها آن .