محمّد بن سيرين گفت از عبيده ( 1 ) كه : مراد به « خير » اقامت نماز است ، يعنى اگر دانى كه غلام ( 2 ) اهل خير است و نماز كن . بهرى ديگر گفتند : مراد آن است كه ، اگر غلام عاقل و بالغ باشد ، براى آن كه با ديوانه و كودك كتابت درست نباشد ، اين مذهب ماست و مذهب شافعى . و ابو حنيفه گفت : با كودك درست باشد چون مراهق و مميّز بود مكاتبه ( 3 ) درست باشد ، هم حال و هم مؤجّل ، و ابو حنيفه همين گفت . و شافعى گفت : درست نباشد الَّا به اجل ، و اقلَّش دو نجم باشد ، امّا اگر مكاتبه كند ( 4 ) با ديوانه كتابت درست نباشد ، [ اگر مال مكاتبه بدهد آزاد نشود . و شافعى را دو قول است : يكى آن كه درست باشد ] ( 5 ) ، و يكى آن كه فاسد .
* ( وَآتُوهُمْ مِنْ مالِ اللَّه الَّذِي آتاكُمْ ) * ، و بدهيد ايشان را از مال خداى ، يعنى از زكات از ( 6 ) سهم الرّقاب تا در وجه اداى مال كتابت كنند .
آنگه خلاف كردند كه خطاب با كيست ، بعضى گفتند : خطاب با خداوندان بنده است ، يعنى محسوب داريد ايشان را از حساب زكات آنچه ميسّر شود و آنچه شما را از دل بر آيد تا شما را به زكات محسوب باشد و ايشان را به ادا . و بعضى دگر گفتند : خطاب با جملهء مكلَّفان است ، يعنى شما كه مكلَّفانى ايشان را يارى دهى بر ( 7 ) اداى مكاتبه از زكات مال .
آنگه در آن خلاف كردند كه چه مقدار بايد . بعضى گفتند : ربع مال رها كند ، و اين روايتى است از امير المؤمنين ( 8 ) - عليه السّلام - و ابو عبد الرّحمن السّلمى و مذهب ثورى است . و بعضى دگر گفتند : آن را حدّى نيست چندان كه خواهد ، و اين امر است بر سبيل استحباب بنزديك بيشتر اهل علم . و داود و اهل ظاهر گفتند : بر وجوب است .
امّا حجّت آن كس كه او گفت ( 9 ) از مال زكات خواست ، آن است كه ( 10 ) زكات
هامش
( 1 ) . آج ، لب ، آل : ابو عبيده .
( 2 ) . همهء نسخه بدلها از .
( 3 ) . آط ، آب ، آز ، مش : مكاتبت .
( 4 ) . همهء نسخه بدلها : كنند .
( 5 ) . اساس : ندارد ، از آط ، افزوده شد .
( 6 ) . همهء نسخه بدلها جمله .
( 7 ) . همهء نسخه بدلها : در .
( 8 ) . همهء نسخه بدلها على .
( 9 ) . آط ، آب اين ، آج ، لب ، آز ، آل كه اين .
( 10 ) . اساس : و ، با توجّه به آط ، تصحيح شد .