مال مباش ، زن ديندار طلب كن كه مال خداى بدهد ، از آن جا كه گفت : * ( إِنْ يَكُونُوا فُقَراءَ يُغْنِهِمُ اللَّه مِنْ فَضْلِه وَاللَّه واسِعٌ عَلِيمٌ ) * ، و خداى تعالى فراخ عطاست و دانا ، روزى [ بدهد ] ( 1 ) به سعت رحمتش ، و عالم است به مصالح خلق بر وفق مصلحت دهد .
قوله تعالى : * ( وَلْيَسْتَعْفِفِ الَّذِينَ لا يَجِدُونَ نِكاحاً ) * ، آنگه گفت : بگو اى محمّد [ تا عفّت ] ( 2 ) كار بندند و پارسايى كنند آنان كه نكاح نيابند [ از حرام اجتناب كنند ، آنان كه طول و قدرت و استطاعت ندارند ، يا كسى را نيابند ] ( 3 ) كه با او نكاح كنند .
* ( حَتَّى يُغْنِيَهُمُ اللَّه مِنْ فَضْلِه ) * ، تا آنگه كه خداى تعالى مستغنى بكند ايشان را از فضل خود ، يعنى از رزق و نعمت خود . * ( وَالَّذِينَ يَبْتَغُونَ الْكِتابَ مِمَّا مَلَكَتْ أَيْمانُكُمْ ) * ، و آنان كه طلب مكاتبت كنند از جملهء بردگان شما ، با ايشان مكاتبت كنى اگر در ايشان خيرى دانى . و معنى مكاتبه آن بود كه غلام يا كنيزك گويد : با من موافقت كن كه از من چندينى بستانى در چند نجم معلوم يا در مدّت يك سال يا كما بيش ، چون من اين داده باشم آزاد باشم ، بر اين شرط كنند . مستحب است كه چون غلام يا كنيزك گويند و اين خواهند خداوند ( 4 ) با ايشان اين مساعدت بكند ( 5 ) و ايشان را اجابت كند ( 6 ) با اين ، اگر داند ( 7 ) كه قوّت [ 101 - ر ] آن دارند كه با آن وفا كنند .
و مذهب داود و عمرو بن دينار و عطا و محمّد جرير آن است كه : اين مكاتبه واجب است ، و روايت عوفى است از عبد اللَّه عبّاس . و قتاده گفت : ابن سيرين از انس خواست كه او را مكاتبه كند ، اجابت نكرد ، با عمر گفت ، عمر او را درّه زد . و گفتند : اين آيت در شأن غلامى آمد از آن حويطب بن عبد العزّى كه از خواجه خود مىخواست تا مكاتبه بكند او را ، نمىكرد . خداى تعالى اين آيت بفرستاد و او را مكاتبت كرد با او بر صد دينار ، و بيست دينار از آن جمله ببخشد ، و او در مدّت مكاتبه مال بداد ( 8 ) ، و او را به غزات خيبر بكشتند . و ديگر فقها از شعبى و حسن بصرى
هامش
( 1 ) . اساس : ندارد ، از آط ، افزوده شد .
( 3 - 2 ) . اساس افتادگى دارد ، از آط ، افزوده شد .
( 4 ) . همهء نسخه بدلها : خداوندان .
( 5 ) . همهء نسخه بدلها : بكنند .
( 6 ) . همهء نسخه بدلها : كنند .
( 7 ) . همهء نسخه بدلها : دانند .
( 8 ) . همهء نسخه بدلها و آزاد شد .