آمرزنده و بخشاينده است .
* ( إِنَّ الَّذِينَ يَرْمُونَ الْمُحْصَناتِ الْغافِلاتِ الْمُؤْمِناتِ ) * ، آنگه بر عموم فرمود كه :
هر كس كه او قذف كند زنان پارسا را به چيزهايى كه ايشان غافل باشند و بى خبر ، و مؤمن باشند ، * ( لُعِنُوا فِي الدُّنْيا وَالآخِرَةِ ) * ، ايشان در دنيا و آخرت ملعونند . * ( وَلَهُمْ عَذابٌ عَظِيمٌ ) * ، و ايشان را عذابى عظيم ( 1 ) بود ، بزرگ .
ابو حمزة الثمالىّ گفت : آيت در حقّ مهاجرات ( 2 ) مكّه آمد كه چون ايشان با پيغامبر هجرت كردند و از قفاى رسول به مدينه رفتند ، مشركان ايشان را به مكّه طعن ( 3 ) زدند و گفتند : اينان به فجور مىروند ، و بعضى گفتند : مراد عايشه است ، و حمل او بر عموم كردن اوليتر باشد تا شاملتر بود فايده را و هم داخل باشد ( 4 ) تحت آن .
آنگه تهديد كرد ايشان را و بترسانيد به نوعى از وعيد روز قيامت ، گفت : * ( يَوْمَ تَشْهَدُ ) * ، آن روز كه گواهى دهد بر ايشان ، و عامل در « يوم » ، « عذاب عظيم » باشد ، و يا عاملى ( 5 ) مقدّر من قوله تعالى : اذكر * ( يَوْمَ تَشْهَدُ عَلَيْهِمْ ) * ، ياد كن آن روز ( 6 ) كه گواهى دهد بر ايشان زبانهاشان ( 7 ) و دستهاشان ( 8 ) و پا [ ها ] ( 9 ) شان ( 10 ) آنچه كرده باشند در دنيا . و گفتند :
معنى آن است كه ، زبان بعضى بر بعضى گواهى دهد .
* ( يَوْمَئِذٍ يُوَفِّيهِمُ اللَّه دِينَهُمُ الْحَقَّ ) * ، آن روز كه خداى تعالى تمام بدهد جزا و حساب ايشان بحقّ . عامّهء [ قرّاء ] ( 11 ) به نصب [ حق ] ( 12 ) خواندند ، و مجاهد مرفوع خواند على انّه صفة اللَّه تعالى ، اى يوفّيهم اللَّه الحقّ دينهم ، و در مصحف ابىّ چنين است ( 13 ) .
و بدانند كه خداى تعالى هست كه ( 14 ) او حقّ است و بيان كننده .
آنگه گفت : * ( الْخَبِيثاتُ لِلْخَبِيثِينَ ) * ، بيشتر مفسّران گفتند : معنى آيت آن است كه ، * ( الْخَبِيثاتُ ) * من الكلمات و القول * ( لِلْخَبِيثِينَ ) * ، من الرّجال . * ( وَالْخَبِيثُونَ لِلْخَبِيثاتِ ) * ، اى
هامش
( 1 ) . همهء نسخه بدلها : ندارد .
( 2 ) . آل : مهاجرين .
( 3 ) . همهء نسخه بدلها : طعنه .
( 4 ) . آط ، آل ، مش : همه داخل باشند .
( 5 ) . آب ، آج ، لب ، آز ، آل ، مش : عامل .
( 6 ) . همهء نسخه بدلها : روزى .
( 7 ) . آج ، لب ، آل ، مش : زبانهاى ايشان .
( 8 ) . مش : دستهايشان .
( 12 - 11 - 9 ) . اساس : ندارد ، از آط ، افزوده شد .
( 10 ) . آج ، لب ، آل : پايهاى ايشان به .
( 13 ) . كذا در همهء نسخهها ، چاپ شعرانى ( 8 / 200 ) * ( وَيَعْلَمُونَ أَنَّ اللَّه هُوَ الْحَقُّ الْمُبِينُ ) * .
( 14 ) . همهء نسخه بدلها : خداى راست تعالى كه .