شما ، به آنچه شما در آن خوض مىكنيد و افاضت در وى ( 1 ) مىشوى ، عذابى بزرگ ، يقال : افاض في الحديث اذا دخل فيه . [ 93 - پ ] قال اللَّه تعالى : إِلَّا كُنَّا عَلَيْكُمْ شُهُوداً إِذْ تُفِيضُونَ فِيه ( 2 ) .
* ( إِذْ تَلَقَّوْنَه بِأَلْسِنَتِكُمْ ) * ، چون تلقّى مىكنى و بهرى از دهن بهرى مىگيرى . و تلقّى تقبّل [ باشد ] ( 3 ) و استقبال ، يعنى به زبان از يكديگر فرا مىگيرى . و ابىّ خواند : اذ تتلقّونه به دو « تا » ، و عايشه خواند : اذ تلقونه ( 4 ) ، من الولق و هو استمرار اللَّسان بالكذب ، يقال : ولق يلق ولقا ، بمعنى ، اذ تكذّبونه أي الحديث . [ و محمّد بن السّميقع خواند : اذ تلقونه ، من الالقاء ، و اين همه شاذّ است ] . ( 5 ) * ( وَتَقُولُونَ بِأَفْواهِكُمْ ) * ، و مىگويى به زبانتان آنچه شما را به آن علمى نيست . * ( وَتَحْسَبُونَه هَيِّناً ) * ، و مىپندارى كه اين خوار است . * ( وَهُوَ عِنْدَ اللَّه عَظِيمٌ ) * ، و اين بنزديك خدا بزرگ است .
* ( وَلَوْ لا إِذْ سَمِعْتُمُوه ) * ، چرا چون اين سخن بشنيدى ، نگفتى كه ما اين سخن نگوييم ( 6 ) ؟ * ( سُبْحانَكَ ) * ، منزّهى تو اى خداى ما ، اين بهتانى است بزرگ . و بهتان دروغ ( 7 ) باشد كه صاحبش چون بشنود مبهوت و متحيّر ماند .
آنگه گفت : * ( يَعِظُكُمُ اللَّه أَنْ تَعُودُوا لِمِثْلِه أَبَداً ) * ، خداى تعالى پند مىدهد شما را از آن كه با سر مانند آن روى ، و گفتند : تقدير آن است كه : لئلَّا تعودوا ، تا با سر مانند آن نروى ، و اين هر دو وجه را محتمل است ، چنان كه در نظايرش رفته است من قوله تعالى : وَأَلْقى فِي الأَرْضِ رَواسِيَ أَنْ تَمِيدَ بِكُمْ ( 8 ) . . . ، و قوله تعالى :
يُبَيِّنُ اللَّه لَكُمْ أَنْ تَضِلُّوا ( 9 ) . . . ، و قوله تعالى : أَنْ تَضِلَّ إِحْداهُما ( 10 ) . . . ، و مانند اين بسيار است كه در جاى خود شرح داده شد ( 11 ) . * ( إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ ) * ، اگر شما مؤمنانى و به خداى ايمان دارى .
هامش
( 1 ) . همهء نسخه بدلها : و در او .
( 2 ) . سورهء يونس ( 10 ) آيهء 61 .
( 5 - 3 ) . اساس : ندارد ، از آط ، افزوده شد .
( 4 ) . همهء نسخه بدلها : يلقونه .
( 6 ) . همهء نسخه بدلها : نيست ما را كه اين سخن گوييم .
( 7 ) . همهء نسخه بدلها : دروغى .
( 8 ) . سورهء نحل ( 16 ) آيهء 15 .
( 9 ) . سورهء نساء ( 4 ) آيهء 176 .
( 10 ) . سورهء بقره ( 2 ) آيهء 282 .
( 11 ) . آل : است .