به آن كه فاعل « منع » است ، * ( أَوْ يَأْتِيَهُمُ الْعَذابُ قُبُلًا ) * ، يا عذاب به ايشان آيد ، * ( قُبُلًا ) * ، اى مقابلة و معاينة ، چنان كه ايشان معاينه بينند و به ضرورت دانند [ 166 - ر ] .
كوفيان خواندند : * ( قُبُلًا ) * ، به ضمّ « قاف » و « با » ، آنگه آن را دو معنى باشد ، يكى : مقابلة و معاينة ، و يكى : جمع قبيل ، كقميص و قمص ، يعنى انواع عذاب . و باقى قرّاء خواندند : « قبلا » به كسر « قاف » و فتح « با » ، و آن را معنى مقابلة [ و ] معاينة باشد . كلبى گفت : مراد ، قتل به تيغ است كه روز بدر بود ، يعنى هيچ عذر نماند اين كافران را در توقّف از ايمان ، از آمدن كتب و رسل و اعذار و انذار و انواع بيان ، مگر عذاب استيصال كه به ايشان آيد ، چنان كه طريقت و عادت پيشينگان بود يا عذاب تيغ يا عذاب قيامت به ايشان آيد ، يعنى ايشان به منزلت آنانند كه طالب عذاب باشند ، آنگه ايمان آرند . عند آن بر سبيل الجا ايمانى كه سود ندارد ايشان را ، چنان كه يكى از ما گويد : ما منعك من الصّلاح الَّا انّك لم تضرب ( 1 ) . و وجهى دگر آن كه ، هر چه التماس كردند و اقتراح از آيات و بيّنات بديدند مگر اقتراح عذاب ، آن ماند و بس ، از جمله آنچه خواستند فى قولهم : اللَّهُمَّ إِنْ كانَ هذا هُوَ الْحَقَّ مِنْ عِنْدِكَ فَأَمْطِرْ عَلَيْنا حِجارَةً مِنَ السَّماءِ أَوِ ائْتِنا بِعَذابٍ أَلِيمٍ ( 2 ) .
* ( وَما نُرْسِلُ الْمُرْسَلِينَ إِلَّا مُبَشِّرِينَ وَمُنْذِرِينَ ) * ، آنگه گفت : ما پيغامبران را نفرستاديم الَّا تا بشارت دهند و ترساننده باشند . و نصب هر دو بر حال است از مفعول .
آنگه گفت : * ( وَيُجادِلُ الَّذِينَ كَفَرُوا بِالْباطِلِ ) * ، و اين كافران به باطل خصومت مىكنند تا حقّى را به باطل كنند به آن جدل . و دحض ، ابطال و ازالت باشد ، و اصل دحض ، زلق باشد ، قال طرفه :
ابا ( 3 ) منذر رمت [ الو ] ( 4 ) فاء فهبته
وحدت كما حاد البعير عن الدّحض
اراد المزلق . * ( وَاتَّخَذُوا آياتِي ) * ، و آيات و دلالات و بيّنات من كه فرو فرستادهام و آنچه ايشان را به آن مىبترسانند آن را سخريّت گرفتهاند .
* ( وَمَنْ أَظْلَمُ ) * ، آنگه گفت : كيست در همهء جهان از آن ظالمتر و ستمكارتر كه او
هامش
( 1 ) . آط ، آج ، لب : يضرب .
( 2 ) . سورهء انفال ( 8 ) آيهء 32 .
( 3 ) . اساس : انا ، كه با توجه به نسخهء قم و ديگر نسخ تصحيح شد .
( 4 ) . اساس ندارد ، از قم افزوده شد .