* ( وَقُلْنا مِنْ بَعْدِه ) * ، و گفتيم : بنى اسرايل را كه : از پس فرعون ، يعنى از پس هلاك فرعون ، در زمين مصر بنشينى ، * ( فَإِذا جاءَ وَعْدُ الآخِرَةِ ) * ، چون وعدهء قيامت آيد ، همه را بياريم به يك جاى با هم آميخته ، تا با يكديگر مخاصمت كنند ، اى ملتفّين مختلطين ، و نصب او بر حال است از مفعول ، يقال : لففت الشّىء بالشّىء اذا خلطته به ، قال الشّاعر ( 1 ) :
لففنا البيوت بالبيوت فاصبحت ( 2 )
بنى عمّنا من يرمهم ( 3 ) يرمنامعا
مجاهد و ضحّاك گفتند : * ( لَفِيفاً ) * ، اى جميعا . كلبى گفت : * ( فَإِذا [ جاءَ ] ) * ( 4 ) * ( وَعْدُ الآخِرَةِ ) * ، مراد نزول عيسى است از آسمان . و اين قول دليل صحّت رجعت كند كه اصحاب ما گفتند : حق تعالى اين قصّه براى تسليت رسول فرستاد ، و گفت : اگر كفّار قريش تو را از مكّه برانگيختند ، پيش از تو موسى را فرعون خواست تا از مصر برانگيزد ( 5 ) ، من او را و قومش را هلاك كردم ، و موسى و قومش را برهانيدم .
همچونين ( 6 ) تو را ظفر دهم بر دشمنان و ايشان را هلاك بر آرم بر دست تو ، و نعمت خود بر تو و اتباع تو تمام كنم وَلَوْ كَرِه الْكافِرُونَ ( 7 ) .
* ( وَبِالْحَقِّ أَنْزَلْناه وَبِالْحَقِّ نَزَلَ ) * ، آنگه گفت : ما اين قرآن را به حق فرستاديم و اين قرآن به حق فرود آمد ، و ما تو را نفرستاديم الَّا بشارت دهنده و ترساننده ، و نصب او بر حال است از مفعول .
* ( وَقُرْآناً فَرَقْناه ) * ، و قرآنى كه آن را مفرّق و منجّم كردى ( 8 ) ، نجم نجم و آيت آيت و سورت سورت بفرستاديم به حسب ( 9 ) مصلحت و احتياج ، و نصب او بر فعلى مقدّر است محذوف كه اين فعل بر او دليل مىكند . و تقدير آن ( 10 ) است : و فرقنا قرءانا فرقناه ،
هامش
( 1 ) . آب ، آز شعر .
( 2 ) . مل : و اصبحت .
( 3 ) . قم ، مل : يومهم .
( 4 ) . اساس : ندارد ، با توجه به ديگر نسخهها و متن قرآن مجيد ، آورده شد .
( 5 ) . آط ، آب ، آز ، آج ، لب و .
( 6 ) . همهء نسخه بدلها : همچنين .
( 7 ) . سورهء توبه ( 9 ) آيهء 32 ، و مؤمن ( 40 ) آيهء 14 . و سورهء صف ( 61 ) آيهء 8 .
( 8 ) . همهء نسخه بدلها : كرديم .
( 9 ) . مل : حكم .
( 10 ) . مل : اين .