بود و نماز پيشين بكرد و من در پى او . برفت چون سايهء هر چيز همچند آن شد ، باز آمد و نماز ديگر بكرد و من در پى او . چون آفتاب فرو شد باز آمد و نماز شام بكرد و من در پى او . چون شفق ( 1 ) فرو شد باز آمد و نماز خفتن بكرد و من در پى او . چون صبح برآمد و نماز بامداد بكرد و من در پى او . آنگه روز ديگر آمد ، آنگه ( 2 ) سايهء هر چيز ( 3 ) همچندان بود و نماز پيشين ( 4 ) كرد و من در پى او ، و چون سايه دو چندان شد باز آمد و نماز ديگر كرد و من در پى او . و چون آفتاب فرو شد نماز شام كرد و چون دو دانگ ( 5 ) از شب برفت باز آمد و نماز خفتن كرد . و چون روز روشن شد دگر روز باز آمد و نماز بامداد كرد و گفت : اى محمّد ( 6 ) نماز پيغامبران است كه از پيش تو ( 7 ) بودند . آنگه گفت : « ما بين هاتين الصّلاتين وقت » ، از ميان اين وقت تا آن وقت ، وقت است ، يعنى روز اوّل نمازها به اوّل وقت كرد ، و روز دوم به آخر وقت نماز كرد تا بدانند كه اوّل كدام است و آخر كدام ، و از ميان اوّل و ( 8 ) آخر نماز توان كردن ، و مانند اين خبر به روايت جابر عبد اللَّه انصارى آمد و به روايت عبد اللَّه عبّاس ، جز كه در روايت جابر آمد كه :
صلَّى بى جبريل و انا خلفه و النّاس خلفي ،
جبريل نماز كرد و من در پى او و مردم در پى من ، و باقى حديث بر آن سياقت كه گفتيم : * ( إِلى غَسَقِ اللَّيْلِ ) * ، قيل : غسق اللَّيل ظلامه ، و قيل : اوّل ظلامه . عبد اللَّه عبّاس گفت :
به دو اللَّيل . قتاده گفت : صلاة المغرب . مجاهد گفت : غروب الشّمس . ابو عبيده گفت : سواده . قال ابن قييس الرّقيّات ( 9 ) .
انّ هذا اللَّيل قد غسقا
و اشتكيت الهمّ و الارقا
و غسق اللَّيل ، يغسق غسوقا ( 10 ) اذا اظلم . * ( وَقُرْآنَ الْفَجْرِ ) * ، اى قراءة الفجر ، يعنى صلاة الغداة . بگفتيم ( 11 ) : نماز شام و خفتن داخل است در غسق اللَّيل [ 143 - ر ] و مراد به * ( قُرْآنَ الْفَجْرِ ) * ، نماز بامداد است . و كنايت كرد از او به قرآن ، و مراد قراءت ( 12 ) ، چه قراءت ، از جملهء اركان او ركنى است . و در نصب او دو وجه گفتند : يكى آن كه
هامش
( 1 ) . قم آفتاب .
( 2 ) . همهء نسخه بدلها كه .
( 3 ) . همهء نسخه بدلها هر چيزى .
( 4 ) . قم ، مل : ديگر .
( 5 ) . قم ، آز : دنگ .
( 6 ) . همهء نسخه بدلها اين .
( 7 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز قم و مل : پيش از تو .
( 8 ) . قم : تا .
( 9 ) . آط ، آج ، لب : الرّومان .
( 10 ) . آب ، آز : غسقا .
( 11 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز قم و مل كه .
( 12 ) . مل است .