مصابيح ليست ( 1 ) باللَّواتى تقودها ( 2 )
نجوم و لا بالافلات الدّو [ ا ] لك
و دليل اين تأويل ، حديث عبد ا للَّه مسعود است كه او گفت : كان - عليه السّلام - اذا غرب حاجب الشّمس صلَّى المغرب و أفطر إن كان صائما . چون ابرو ( 3 ) آفتاب فرو شدى ، رسول - عليه السّلام - نماز شام [ 142 - پ ] كردى و اگر روزه داشتى ، روزه بگشادى و سوگند خورد كه اين ساعت وقت اين نماز است ، و هى الَّتى قال اللَّه تعالى : * ( أَقِمِ الصَّلاةَ لِدُلُوكِ الشَّمْسِ ) * . و عبد اللَّه عبّاس و عبد اللَّه عمر و جابر عبد اللَّه انصارى و ابو العاليه و عطا و قتاده و مجاهد و حسن و مقاتل و عبيد بن عمير گفتند :
دلوكها ، زوالها . و اين روايت باقر و صادق است - عليه السّلام - و دليل اين تأويل حديث ابو مسعود عقبة بن عمرو ( 4 ) است كه او گفت ، رسول - عليه السّلام - گفت :
اتانى جبريل لدلوك الشّمس حين زالت فصلَّى بى الظَّهر ،
گفت : جبريل به من آمد در وقت دلوك آفتاب چون زوال ببوده بود ( 5 ) و در پيش ايستاد و ( 6 ) نماز پيشين بكرد و من در پى او . و ابو برزه گفت : چون زوال آفتاب ببودى ، رسول - عليه السّلام - نماز پيشين بكردى و اين آيت برخواند : * ( أَقِمِ الصَّلاةَ لِدُلُوكِ الشَّمْسِ ) * . جابر ( 7 ) عبد اللَّه انصارى گفت : رسول را - عليه السّلام - به دعوت خواندم با جماعتى صحابه . چون طعام بخوردند وقت زوال بود ، رسول - عليه السّلام - از سراى ( 8 ) بيرون آمد و گفت :
اخرجوا فهذا حين دلكت الشمس
، كه اين آن وقت است كه آفتاب به زوال رسيد . و اين قول اوليتر است براى آن كه جامع است نماز فرايض را جمله ، براى آن كه چون دلوك را بر زوال تفسير دهند ، نماز پيشين و ديگر در ( 9 ) شود ، و قوله : * ( [ إِلى ] غَسَقِ اللَّيْلِ ) * ، نماز شام و خفتن در او شود . * ( وَقُرْآنَ الْفَجْرِ ) * ، نماز بامداد باشد . پس آيت هر پنج نماز را مستغرق بود . و دليل ديگر بر صحّت اين قول آن است كه : جبريل - عليه السّلام - چون رسول را نماز آموخت ، ابتدا به نماز پيشين كرد ، چنان كه ابو هريره روايت كرد كه ، رسول - عليه السّلام - گفت : جبريل به من آمد ، آنگه كه زوال آفتاب
هامش
( 1 ) . آط ، آب ، آج ، ليت ، آز ، لب : لست .
( 2 ) . آط ، آب ، آز ، آج ، لب : يقودها .
( 3 ) . قم : برو / ابرو .
( 4 ) . آج ، لب : ابو سعيد عقبة بن عمر .
( 5 ) . آز : شده بود .
( 6 ) . آز : استاده .
( 7 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز مل : جابر بن .
( 8 ) . مل ، آج ، لب : سرا .
( 9 ) . همهء نسخه بدلها : در او .