و شاعر نيست . گفت راست مىگوى . آنگه برگشت . صحابى گفت : يا رسول اللَّه او تو را نديد . گفت ( 1 ) . فرشتهاى بيامده بود و مرا از او در حجاب كرده ( 2 ) [ 133 - ر ] و ميان من و او حايل شده ( 3 ) تا او برفت .
كلبى روايت كرد از مردى شامى از كعب كه او گفت : رسول عليه السّلام خويشتن را از مشركان به سه آيت پوشيده داشتى يكى اين آيت . دگر آيتى مثل اين در سورة الكهف و آن آيه كه در سورة النّحل است ، أُولئِكَ الَّذِينَ طَبَعَ اللَّه عَلى قُلُوبِهِمْ وَسَمْعِهِمْ وَأَبْصارِهِمْ وَأُولئِكَ هُمُ الْغافِلُونَ ( 4 ) ، و آن آيت كه در سورة الجاثيه است ، أَ فَرَأَيْتَ مَنِ اتَّخَذَ إِلهَه هَواه وَأَضَلَّه اللَّه عَلى عِلْمٍ ( 5 ) - الايه ، چون رسول - عليه السّلام - اين آيات برخواندى از كافران پوشيده شدى . كعب گفت : من اين آيات مردى را از اهل شام بياموختم او را به روم به اسيرى بگرفتند . بگريخت از ايشان . از قفايش برفتند . او اين آيات برخواند او را نديدند و او از آن جا خلاص يافت . كلبى گفت : من اين خبر بگفتم مردى را از اهل رى . او را ديلمان ( 6 ) به اسيرى بگرفتند ، از ايشان بگريخت از پى ( 7 ) او بيامدند تا به او رسيدند . او اين آيات بخواند ، به او بگذشتند تا جامهء ايشان به جامهء او بسوده شد ( 8 ) و او را نديدند .
* ( وَإِذا ذَكَرْتَ رَبَّكَ فِي الْقُرْآنِ وَحْدَه ) * ، چون تو ذكر خداى خود كنى در قرآن به يگانگى و وحدانيّت . مفسّران گفتند : چون گوى لا إله الَّا اللَّه * ( وَلَّوْا عَلى أَدْبارِهِمْ نُفُوراً ) * ، پشت برگردانند گريزان . و ذكر ادبار كه جمع دبر باشد براى تقبيح حال ايشان كرد كه در حقّ دشمنان چنين الفاظ اجرا كند تهجينا لهم و تقبيحا لحالهم . و نفور ، جمع نافر باشد ، كقعود و قاعد و جلوس و جالس ، و نصب او بر حال است ، از فاعل .
عبد اللَّه عبّاس گفت : مراد شياطيناند . و روا بود كه نفور مصدر باشد ، لا من لفظ الفعل ، براى آن كه « ولَّوا » در معنى نفروا باشد . و مثله قولهم اعجبنى حبّا شديدا ، و دگر مفسّران گفتند : مراد كافرانند .
* ( نَحْنُ أَعْلَمُ بِما يَسْتَمِعُونَ بِه ) * ، گفت : ما عالمتريم به آنچه ايشان استماع مىكنند
هامش
( 1 ) . آط ، آب ، آز ، آج ، لب نه ، كه ، قم : كه .
( 2 ) . آط ، آب ، آز ، آج ، لب : گرفته .
( 3 ) . همهء نسخه بدلها بجز قم و مل : شد .
( 4 ) . سورهء نحل ( 16 ) آيهء 108 .
( 5 ) . سورهء الجاثيه ( 45 ) آيهء 23 .
( 6 ) . آج ، لب : به ديلمان .
( 7 ) . مل : پس .
( 8 ) . آط : بسود ، آج و لب : سود .