يكى بر دست چپ ، چون فعلى بكنى بر تو نويسند و در گردن تو فگنند . مجاهد گفت طايره ( 1 ) ، عمله و رزقه ، مراد عمل و روزى مرد است ، و گفت : هيچ كس از مادر نزايد و الَّا بر گردن او ورقى ( 2 ) باشد بر او ( 3 ) نوشته ( 4 ) كه او شقى است يا سعيد . اهل معانى گفتند : مراد به طائر ، آن حكم است كه بر او كند ( 5 ) . از سعادت و شقاوت به حسب استحقاق او ، و از آن به طائر عبارت كرد بر عادت ( 6 ) ، من سوانح الطَّير و بوارحها .
ابو عبيده و قتيبى گفتند : مراد حظَّ اوست از خير و شر ، من ( 7 ) قولهم : طارسهم فلان بكذا و جرى له الطَّاير بكذا . در شاذ حسن و مجاهد و ابو رجا ، خواندند : طيره ، بى الف و تخصيص گردن براى آن كرد كه آن جاى علامت و داغ بود ، و جاى قلادهء ( 8 ) طوق بود . و گفتند : جاى بر آن كه ( 9 ) عرب به او كنايت كنند از ذمّت وجوب ، نبينى كه گويند : مرا بر گردن او وامى است و در گردن او عهدى و سوگندى است . و كذا :
فَكُّ رَقَبَةٍ ( 10 ) و عتق رقبة . * ( وَنُخْرِجُ لَه يَوْمَ الْقِيامَةِ ) * ، يحيى بن وثّاب خواند : يخرج به « يا » ى اضافت الى اللَّه تعالى ، يعنى خداى بيرون آرد ، و نخرج بر قرآءت عامّهء قرّاء به نون ما بيرون آريم حملا على قوله : * ( أَلْزَمْناه طائِرَه فِي عُنُقِه ) * . و يعقوب خواند و در شاذ حسن و مجاهد و ابن محيصن ( 11 ) يخرج به « يا » مفتوح و ضمّ « را » على الفعل الثّلاثىّ على تقدير : و يخرج الطائر له يوم القيامة فيصير كتابا . و ابو جعفر خواند يخرج به ضمّ « يا » و فتح « را » ، على الفعل المجهول التّقدير و يخرج الطَّائر له يوم القيامة * ( كِتاباً ) * ، نصبا على الحال ، * ( يَلْقاه مَنْشُوراً ) * ، كه آدمى آن نامه را افلاخته ( 12 ) بيند و ابن عامر و ابو جعفر خواندند : يلقاه به ضم « يا » و تشديد قاف يعنى ، يلقى الانسان ذلك الكتاب منشورا . چنان كه مفعول اوّل كه ( 13 ) فعل با او مسند است مقدّر باشد و ها ضمير كتاب باشد و محل او نصب بود على المفعول الثّانى . ابو السّوار العدوىّ اين [ 126 - ر ] آيت بخواند و گفت : نشرتان و طيّه ( 14 ) ، سه حال ( 15 ) است . گفت : نامهء تو را در دو حال
هامش
( 1 ) . آب ، آز اى .
( 2 ) . مل : برقى .
( 3 ) . همهء نسخه بدلها : بر آن جا .
( 4 ) . قم : نبشته .
( 5 ) . همهء نسخه بدلها : كنند .
( 6 ) . همهء نسخه بدلها عرب .
( 7 ) . آج ، لب : و .
( 8 ) . همهء نسخه بدلها و .
( 9 ) . همهء نسخه بدلها : براى آن كه .
( 10 ) . سورهء بلد ( 90 ) آيهء 13 .
( 11 ) . قم ، آط : محيص ، آج ، لب : مختص .
( 12 ) . آط ، آب ، آز ، آج ، لب : افراخته .
( 13 ) . قم ، مل اوّل .
( 14 ) . آط ، آج ، لب گفت .
( 15 ) . قم : حالت .