رسول - عليه السّلام - بنزديك مروه با او بسيار نشستى مشركان حوالت قرآن بر او كردند ، خداى تعالى اين آيت فرستاد .
طلحة بن عمرو ( 1 ) گفت : خديجه وقتها بنزديك اين غلام رفتى به مهمّاتى كه او را بودى . مشركان گفتند : اين غلام خديجه را مىآموزد و خديجه محمّد را ( 2 ) .
خداى تعالى اين آيت فرستاد .
عبد اللَّه بن مسلم الحضرمىّ گفت : ما را دو غلام بودند از اهل عين التّمر : يكى را يسار گفتند و يكى را جبر ( 3 ) ، و شمشير گر بودند در مكّه و توريت و انجيل دانستند و خواندندى ( 4 ) . وقتها رسول - عليه السّلام - به ايشان بگذشتى و بايستادى و قراءت ايشان مىشنيدى ، مشركان گفتند : از ايشان مىآموزد . سدّى گفت : در مكّه غلامى ترسا بود او را ابو ميسره گفتند و رومى زبان بود ، رسول - عليه السّلام - وقتها بر او بنشستى ، مشركان گفتند : محمّد اين قرآن ( 5 ) از او مىآموزد . ضحّاك گفت : مراد به اين بشر سلمان [ 104 - پ ] پارسى ( 6 ) است ، و بعضى علما گفتند : اين قول سديد نيست ، براى آن كه سلمان به مدينه اسلام آورد و اين آيت به مكّه فرود آمد ، قوله : * ( لِسانُ الَّذِي يُلْحِدُونَ إِلَيْه أَعْجَمِيٌّ ) * ، زبان آن كس كه ايشان به او ميل مىكنند و بر او حوالت مىكنند پارسى است ، و مراد به لسان لغت است ، من قولهم ، فلان يتكلَّم بلسان العرب و بلسان الرّوم ، اى بلغتهما ( 7 ) . و منه قوله تعالى : وَما أَرْسَلْنا مِنْ رَسُولٍ إِلَّا بِلِسانِ قَوْمِه . . . ( 8 ) ، اى بلغة قومه . و قال الشّاعر :
لسان السّوء تهديها ( 9 ) إلينا
و حنت ( 10 ) و ما حسبتك أن تحينا ( 11 )
و قوله : * ( يُلْحِدُونَ إِلَيْه ) * ، حمزه و كسائى خواندند : يلحدون ، بفتح « يا » ( 12 ) و باقى
هامش
( 1 ) . آط ، آج ، لب : عمر .
( 2 ) . آط ، آب ، آز تا .
( 3 ) . قم : حبر ، آط ، آج ، لب : حبل .
( 4 ) . قم : دانستندى و خواندندى ، ديگر نسخه بدلها : دانستندى خواندن .
( 5 ) . قم : اين قرآن محمّد ، آط ، آب ، آز ، آج ، لب : اين قرآن محمد را .
( 6 ) . همهء نسخه بدلها : فارسى .
( 7 ) . همهء نسخه بدلها بجز قم : بلغتها .
( 8 ) . سورهء ابراهيم ( 14 ) آيهء 4 .
( 9 ) . آط : تهدينا ، آب : بهدينا ، آج ، لب : يهدينا .
( 10 ) . آط ، آج ، لب : حيث .
( 11 ) . اساس : تجينما ، به قياس نسخهء قم تصحيح شد .
( 12 ) . همهء نسخه بدلها و « حا » از بناى ثلاثى .