به آن و ( 1 ) صبر كنى آن بهتر بود صابران را .
و صبر كن و نيست صبر تو مگر به خداى و اندوهگن مباش بر ايشان و مباش در تنگى از مكر ايشان ( 2 ) .
كه خداى با آنان ( 3 ) است كه پرهيزكار ( 4 ) باشند و آنان كه ايشان نيكوكار باشند ( 5 ) .
قوله تعالى : * ( وَإِذا بَدَّلْنا آيَةً مَكانَ آيَةٍ ) * ، حق تعالى در اين آيت احوال كفّار گفت و قول ايشان ( 6 ) بر ايشان عيب كرد . گفت : چون ما بدل كنيم آيتى ( 7 ) به آيتى ، يعنى آيتى منسوخ كنيم به آيتى ديگر ، إمّا قرائة أو حكما ، إمّا از روى قراءت يا از روى حكم يا از هر دو وجه ، چنان كه بيان ( 8 ) رفته است . و تبديل رفع چيزى باشد از جاى خود و وضع ديگرى به جاى او ، * ( وَاللَّه أَعْلَمُ بِما يُنَزِّلُ ) * ، « واو » إمّا حال را باشد ، و إمّا استيناف كلامى ديگر را . و خداى ( 9 ) عالمتر است به آنچه فرو فرستد از آسمان كه صلاح مكلَّفان در چيست آنچه فرمايد كردن به حسب صلاح مكلَّفان فرمايد در تكليف . * ( قالُوا ) * ، اين كافران گويند : * ( إِنَّما أَنْتَ مُفْتَرٍ ) * ، تو نيستى مگر دروغزنى كه اين كلام از بر خود ( 10 ) مىنهى . آنگه گفت : * ( بَلْ أَكْثَرُهُمْ ) * ، « بل » اضراب ( 11 ) باشد ، يعنى آن نيست كه ايشان مىگويند سبب آن است گفتن ايشان را كه بيشترينهء ( 12 ) ايشان نمىدانند كه اين آيات ( 13 ) وحى خداست و اين نسخ احكام و قراءت به فرمان اوست ( 14 ) .
بگو اى محمّد : * ( نَزَّلَه رُوحُ الْقُدُسِ ) * ، كه ( 15 ) قرآن جبريل فرود آورد از خداى
هامش
( 1 ) . قم ، آط ، آب ، آج ، لب اگر .
( 2 ) . آب ، آج ، لب : از آن مكر كه ايشان مىكنند ، قم : از آنچه بد مىسگالند .
( 3 ) . آط : با آن .
( 4 ) . آط ، آب ، آج ، لب : متّقى .
( 5 ) . آط : آنان كه نيكو كنند ، آب : آنان كه نيكوكاراناند ، قم ، آج ، لب : نيكويى كنند .
( 6 ) . آج ، لب را .
( 7 ) . آط ، آب ، آز ، آج ، لب را .
( 8 ) . همهء نسخه بدلها آن .
( 9 ) . آج ، لب تعالى .
( 10 ) . آط ، آب ، آز ، آج ، لب : از خود .
( 11 ) . همهء نسخه بدلها را .
( 12 ) . همهء نسخه بدلها بجز قم : بيشتر .
( 13 ) . همهء نسخه بدلها بجز قم : آيت .
( 14 ) . همهء نسخه بدلها قل .
( 15 ) . همهء نسخه بدلها اين .