عصمت يوسف - عليه السّلام - . * ( إِنَّه هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ ) * ، كه او شنواست اقوال ايشان ( 1 ) را و عالم است به احوال ايشان .
و اهل معانى گفتند ، در آيت حذفى هست و تقدير آن است : و إلَّا تصرف عنّى ثمرة كيدهنّ أو عاقبة كيدهنّ ، براى آن كه كيد ايشان دعوت و مراودت و مطالبه بود و آن حاصل بود و آنچه مدفوع و مصروف بود از او ، معصيت بود كه ثمرهء كيد ايشان بود و اين ( 2 ) از جملهء حذف المضاف و اقامة المضاف إليه مقامه باشد .
قوله : * ( ثُمَّ بَدا لَهُمْ مِنْ بَعْدِ ما رَأَوُا الآياتِ ) * ، آنگه روى راى ايشان چنان راه داد و بدا لهم ، ظهر لهم باشد پس از آن كه آيات و دلالات بديدند و بدانستند كه مجرم زليخاست - كه يوسف را محبوس كنند - تا ايهام ( 3 ) كنند بر مردمان كه گناهكار ( 4 ) يوسف است و زليخا بىگناه . و أمّا فاعل « بدا » ، رمّانى گفت : فاعل او مضمر است ، أى بدا لهم رأى ، و اگر چه ذكر زنان رفته است چون عزيز و دگر كس با ايشان مضاف شدند ، « لهم » گفت ( 5 ) ، تغليبا للمذكّر على المؤنّث . و كذلك : * ( لَيَسْجُنُنَّه ) * ، فعل جماعت مردان ( 6 ) است با « نون » تأكيد مشدّد ( 7 ) و « نون » تأكيد هم براى إضمار قسم است ، و التّقدير :
بدا لهم ان أقسموا ليسجننّه . و روا بود كه « أن » مع الفعل كه مقدّر است فاعل « بدا » باشد . امّا آيات : پيرهن دريده و گواى ( 8 ) گواه و قطع الايدى و اعتراف المرأة . و « حتّى » حرف جرّ است به معنى « إلى » . و « حين » اين جا مدّتى است نا معيّن چنان كه ما گوييم : روزى چند تا بادى به سر اين كار بجهد ( 9 ) .
* ( وَدَخَلَ مَعَه السِّجْنَ فَتَيانِ ) * ، در كلام حذفى هست [ 16 - ر ] و التّقدير : فسجن ( 10 ) و دخل معه ، اين بگفتند و يوسف را به زندان فرستادند . سدّى گفت : سبب حبس يوسف آن بود كه زليخا گفت شوهرش را : اين غلام كنعانى مرا رسوا بكرد ( 11 ) در ميان
هامش
( 1 ) . آو ، بم ، آب ، آز ، آج : اينان .
( 2 ) . آو ، بم ، آب ، آز ، آج : ندارد .
( 3 ) . آو ، بم ، آج : اتّهام .
( 4 ) . مل : گناه .
( 5 ) . بم : ندارد .
( 6 ) . بم : مرد .
( 7 ) . بم : نون مشدّد ، آب ، آز : نون تأكيد ، آج ، لب : نون تأكيد ثقيلهء مشدّد .
( 8 ) . آو ، بم ، آب ، مل ، آز : گواهى .
( 9 ) . مل : در گذرد .
( 10 ) . آو ، بم ، مل ، آز ، آج ، لب : فيسجن ، قم : ندارد .
( 11 ) . همهء نسخه بدلها بجز قم : كرد .