باشد ، و اجسام موجودهء باقيه بيان كرديم كه صحيح نباشد كه مراد بود ، لا بدّ تقدير ( 1 ) فعلى بايد كردن كه صحيح بود كه ارادت به آن تعلَّق دارد ، ايشان گفتند : سجنهم ايّاى فى السجن أحبّ الىّ ، و ما گفتيم : صبرى ( 2 ) فى السّجن أو سجن نفسى عن المعصية أحبّ إلىّ . و ما به اين اولىتريم كه با ما دليل است و با ايشان ( 3 ) نيست . و يعقوب خواند : « ربّ السّجن » بفتح « سين » على المصدر ، و بر اين قراءت اين تأويل نيك ( 4 ) بود و ايشان اولىتر نباشند ( 5 ) كه گويند : سجنهم ايّاى فى السّجن ، از آن كه ما گوييم : سجنى نفسى عن المعصية ، بل ما اولىتريم لمكان الدّليل . * ( وَإِلَّا تَصْرِفْ عَنِّي كَيْدَهُنَّ ) * ، و اگر كيد ايشان از من برنگردانى به الطاف و مرا با خود رها كنى ، * ( أَصْبُ إِلَيْهِنَّ ) * ، من ميل كنم به ايشان و الصّبّو ، الميل ، يقال : صبا إليه يصبو صبّوا ( 6 ) ، و منه الصّبىّ لميله إلى اللَّهو و اللَّعب ، قال الشّاعر :
إلى هند صبا قلبى
و هند مثلها بصبى ( 7 )
و قال آخر :
صبا قلبى و مال إليك ميلا
و أرّقنى خيالك يا أثيلا ( 8 )
و اگر لطف تو مرا در نيابد من از جملهء جاهلان باشم ( 9 ) ، يعنى ممكن بود كه اگر تو لطف نكنى من ارتكاب اين معصيت كنم چه در مقدور او بود ، و آنگه از جملهء جاهلان باشم .
حق تعالى گفت : * ( فَاسْتَجابَ لَه رَبُّه ) * ، خداى او را اجابت كرد و كيد ايشان صرف كرد از او ( 10 ) . و اگر چنانستى كه مجبّران ( 11 ) گفتند ، نه دعا را اجابت بودى و نه كيد مصروف ، براى آن كه آنچه ( 12 ) معصيت بود از عزم بر قبيح ، و جلوسه ( 13 ) منها مجلس الخائن حاصل بود ، على قولهم الفاسد الشّنيع . و اين آيت نيز از جملهء ادلَّه است بر
هامش
( 1 ) . آب ، آز : تقديم .
( 2 ) . آو ، بم ، آب ، آز ، آج : ضربى .
( 3 ) . همهء نسخه بدلها بجز قم دليل .
( 4 ) . همهء نسخه بدلها بجز قم : نيكو .
( 5 ) . قم : باشند .
( 6 ) . آب ، آز : صبا .
( 7 ) . مل : تصبى ، همهء نسخه بدلها * ( وَأَكُنْ مِنَ الْجاهِلِينَ ) * .
( 8 ) . آج : ابتلا .
( 9 ) . آج : هم .
( 10 ) . آو ، بم ، آب ، آز ، آج ، لب : از او صرف كرد .
( 11 ) . آو ، بم ، آب ، آز ، آج : مجبّره .
( 12 ) . همهء نسخه بدلها بجز قم و مل : ندارد .
( 13 ) . آج ، لب : جلوسها .