درها بسته يافت . و ذلك قوله : * ( وَغَلَّقَتِ الأَبْوابَ ) * ، و در بست درها ، و تشديد عين الفعل براى تكثير فعل است ، يقال : أغلقت الباب و غلَّقت الابواب ( 1 ) ، براى آن كه أبواب جمع است . و گفتهاند براى آن مشدّد گفت تا فايده آن بود كه سخت ببست و نيك ببست و استوار بكرد ، اين تشديد براى مبالغت است . * ( وَقالَتْ هَيْتَ لَكَ ) * ، ابو عمرو ( 2 ) و عاصم و حمزه و كسائى خواندند : هيت لك به فتح « ها » و « تا » . ابن كثير خواند : هيت لك به فتح « ها » و ضمّ « تا » . نافع و ابن عامر خواندند : هيت لك به كسر « ها » و فتح « تا » . و هشام بن عمّار ( 3 ) روايت كرد از ابن عامر : هئت به معنى تهيّأت به همز ( 4 ) ، و أبو عمرو ( 5 ) و كسائى همز ( 6 ) را منكرند . أمّا قراءت ابن كثير هيت ، شاهد ( 7 ) او قول طرفه است :
ليس قومي بالأبعدين إذا ما
قال داع من العشيرة هيت
هم يجيبون ذا هلمّ ( 8 ) سراعا ( 9 )
كالأبابيل لا يغادر بيت
ابو عبيده ( 10 ) گفت : معنى « هيت لك » هلمّ باشد كلمت حثّ و تحريض ، و مجاهد گفت : لغت تميم است و معنى دعاى غيرى است با ( 11 ) خود ، معناه إلىّ إلىّ .
حسن گفت : اين كلمتى است سريانى ، سدّى گفت : قبطى است ، و عكرمه گفت :
لغت اهل حوران ( 12 ) است ، و معنى يكى است . و آنان كه گفتند : كلمت تازى نيست ، گفتند حكايت قول اوست ، و آنان كه گفتند : كلمه تازى است ، گفتند :
أصل او من هيّت فلان بفلان إذا صاح به ( 13 ) ، قال الشّاعر :
قد رابنى ( 14 ) أنّ الكرىّ أسكتا ( 15 )
لو كان معنيّا ( 16 ) به لهيّتا
هامش
( 1 ) . همهء نسخه بدلها بجز قم ، اين سطر اخير را ندارند .
( 2 ) . بم ، آب ، آز : ابو عمر .
( 3 ) . آب ، آج ، لب : عامر .
( 6 - 4 ) . آب ، آز ، آج ، لب : همزه .
( 5 ) . آب : ابو عمر .
( 7 ) . بم : ندارد ، آز : شاهدا .
( 8 ) . آز : إذا هم .
( 9 ) . آب ، آز : مراعا .
( 10 ) . آب ، آز : ابن عبيده .
( 11 ) . همهء نسخه بدلها بجز قم : يا .
( 12 ) . قم : حوزان ، آو ، آج ، لب : حوازان ، آب ، آز ، جوازان .
( 13 ) . قم باشد .
( 14 ) . آو ، بم ، آج ، لب : رأتنى .
( 15 ) . آو ، بم ، آج ، لب : اسكتنا .
( 16 ) . بم ، لب : مغينا ، آب ، آز : معينا ، آج : مغيتا .