خواهد آمدن . * ( فَاصْفَحِ الصَّفْحَ الْجَمِيلَ ) * ، تو اينان را عفو كن عفو كردنى نكو ( 1 ) .
گفتند : اين آيت منسوخ است به آيت قتال .
* ( إِنَّ رَبَّكَ هُوَ الْخَلَّاقُ الْعَلِيمُ ) * ، كه خداى تو آفرينندهاى داناست ، آنچه كند به علم و حكمت و مصلحت فرمايد كردن .
آنگه بر طريق منّت نهادن بر رسول - عليه السّلام - گفت : * ( وَلَقَدْ آتَيْناكَ ) * ، ما داديم تو را اى محمّد ، * ( سَبْعاً مِنَ الْمَثانِي ) * ، هفت از مثانى . مفسّران در معنى اين خلاف كردند . بعضى مفسّران گفتند : مراد سورت فاتحه است ، براى آتش سبع المثانى خواند كه هفت آيت است و الفاظش مثنّى و مكرّر است . و گفتهاند براى آتش مثانى خواند كه در دو ركعت نماز قراءتش مثنّى شود ، و اين قول روايت كردهاند از امير المؤمنين على و عمر خطَّاب و عبد اللَّه مسعود و ابو هريره و سعيد جبير و كلبى و ابن جريج و عطا و حسن و ابو العاليه و ابراهيم و ابن ابى مليكه و عبد اللَّه بن عبيد بن عمير و مجاهد و ضحّاك و ربيع ( 2 ) انس .
و ابو هريره روايت كرد كه رسول - عليه السّلام - گفت : الْحَمْدُ لِلَّه رَبِّ الْعالَمِينَ ( 3 ) هفت آيت است : يك آيت از او ، بِسْمِ اللَّه الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ ، و آن سبع المثانى است و امّ القرآن است و فاتحة الكتاب است . ابىّ كعب گفت : من نماز مىكردم نمازى تطوّع ، رسول - عليه السّلام - مرا آواز داد . من جواب ندادم . چون فارغ شدم پيش رسول - عليه السّلام - رفتم گفتم : لبّيك يا رسول اللَّه ! گفت : چرا جواب ندادى مرا چون تو را بخواندم ؟ گفتم : يا رسول اللَّه نماز مىكردم . گفت :
الم تسمع اللَّه تعالى يقول : يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اسْتَجِيبُوا لِلَّه وَلِلرَّسُولِ إِذا دَعاكُمْ لِما يُحْيِيكُمْ ) * ( 4 ) ،
آنگه مرا گفت : تو را خبر دهم به عظيمتر ( 5 ) سورتى كه در قرآن هست پيش آن كه از مسجد بيرون شوى . چون ساعتى بود دست من گرفت و بر پاى خاست . من گفتم : يا رسول اللَّه ! آن وعده كه مرا دادى . گفت : آرى ،
الْحَمْدُ لِلَّه رَبِّ الْعالَمِينَ ) * ( 6 ) هى سبع المثانى ،
سورت فاتحه است كه سبع المثانى است .
هامش
( 1 ) . همهء نسخه بدلها : نيكو .
( 2 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز قم و مل و .
( 6 - 3 ) . سورهء فاتحه ( 1 ) آيهء 2 .
( 4 ) . سورهء انفال ( 8 ) آيهء 24 .
( 5 ) . همهء نسخه بدلها : بجز مل و قم و لب : عظيمترين .