اللَّه يَتَوَفَّى الأَنْفُسَ حِينَ مَوْتِها وَالَّتِي لَمْ تَمُتْ فِي مَنامِها ( 1 ) - الآيه . ابو الدّردا روايت كرد كه رسول - عليه السّلام - گفت : خداى تعالى را نوشتهاى باشد ، در آخر شب از شب سه ساعت مانده پيش خواهد و در او نظر كند ، و آن نوشتهاى باشد كه جز او كس را بر آن اطَّلاع نبود ، از آن جا آنچه [ خواهد ] ( 2 ) محو كند و آنچه خواهد اثبات كند . ابن جريج گفت از عطا از عبد اللَّه عبّاس كه گفت :
خداى تعالى لوحى آفريده است كه آن را لوح محفوظ گويند ، از درّى سپيد طول آن پانصد ساله راه است آن را دو دفّه هست » از ياقوت هر روز سيصد و شصت بار به آن لوح نظر كند آنچه خواهد بسترد و آنچه خواهد رها كند [ 57 - ر ] . قيس بن عبّاد گفت : روز دهم رجب باشد آن روز كه خداى تعالى محو و اثبات كند . * ( وَعِنْدَه أُمُّ الْكِتابِ ) * ، يعنى اللَّوح المحفوظ . و امّ كلّ شىء ، اصله ، و منه : امّ الولد ، و أمّ الكتاب ، و امّ القرى لمكّة ، و امّ المثوى للمضيف . و حق تعالى اين محو و اثبات بحسب ( 4 ) مصلحت فرمايد و آنچه تعلَّق به مصلحت دارد به اوقات و اشخاص و اسباب بگردد ، كمصلحة المريض و التّاجر و غيرهما . حق تعالى اجلى بنويسد بندهاى را ، آنگه مصلحت در آن داند كه اگر او را دعايى كند يا صدقهاى دهد يا طاعتى كند مدّتى در عمر او فزايد ( 5 ) آن نوشته بفرمايد ستردن و به جاى آن ديگرى به نوشتن چنان كه در خبر آوردهاند كه : يك روز عيسى مريم - عليهما السّلام - ( 6 ) نشسته بود و جبريل بنزديك او نشسته بود . و حواريّان پيش او بودند ، مردى مىآمد پشتهاى هيزم در پشت گرفته و نانى چند در هم پيخته ( 7 ) و مىخورد و نشاط مىكرد . جبريل - عليه السّلام - گفت :
عجب از اين مرد كه نشاط مىكند و او را يك ساعت عمر بيشتر مانده نيست ( 8 ) . عيسى - عليه السّلام - به تعجّب حواريّان را بگفت ( 9 ) . روز ديگر آن مرد را ديدند رسن بر دوش افگنده به هيزم آوردن مىرفت ، گفتند : يا روح اللَّه ! نگفتى كه اين مرد را يك
هامش
( 1 ) . سورهء زمر ( 39 ) آيهء 42 .
( 2 ) . با توجه به قم و اتّفاق نسخه بدلها آورده شد .
( 3 ) . قم : باشد .
( 4 ) . مل : به حكم .
( 5 ) . بم : افزايند ، آب : بيفزايد ، مل : افزايد .
( 6 ) . همهء نسخه بدلها : عيسى - عليه السّلام .
( 7 ) . آو ، بم ، آب ، آز ، آج ، لب : پيچيده .
( 8 ) . قم ، آو ، بم : عمر بيش نمانده است ، آب : از عمر بيش نمانده است ، مل : بيش از عمر نمانده ، آج ، لب : عمر بيش نمانده .
( 9 ) . مل : عيسى - عليه السّلام - اين با حواريان بگفت بتعجّب .