* ( أَنَا وَمَنِ اتَّبَعَنِي ) * ، يعنى دعوت با اين دين من مىكنم و آنان كه بر دين و ملَّت مناند ، همچونين ( 1 ) دعوت با اين دين كنند ، اين قول كلبى است و ابن زيد . بعضى دگر گفتند : معنى آن است كه من بر هدايت و بصيرتم و اتباع من نيز همچونين ( 2 ) . عبد اللَّه عبّاس گفت : مراد صحابهء رسولند كه ايشان بر نكوتر طريقتىاند و فاضلتر هدايتى ، و معدن علم بودند و كنز ايمان و لشكر خداى رحمان . * ( وَسُبْحانَ اللَّه ) * و منزّه است خداى از آن كه به او ( 3 ) شرك آرند . آنگه گفت : * ( وَما أَنَا مِنَ الْمُشْرِكِينَ ، ) * اگر شما مشركى ( 4 ) ، من نيستم از جملهء ايشان .
آنگه حق تعالى به ردّ بر آنان كه گفتند : خداى چرا پيغامبر از بشر ( 5 ) فرستاد و چرا پيغامبران او فريشتگان نبودند ؟ و نشايد كه خداى تعالى رسالت دهد ( 6 ) آدمى را ، گفت : بگو اين محمّد كه : * ( وَما أَرْسَلْنا ) * ، ما نفرستاديم از پيش تو ، * ( إِلَّا رِجالًا ) * ، الَّا مردانى را از جملهء آدميان ، دون فريشتگان ، * ( مِنْ أَهْلِ الْقُرى ) * ، از اهل شهرها دون اهل باديه ، كه مردمان شهرها عاقلتر و رحيمتر ( 7 ) و مجرّبتر باشند . * ( أَ فَلَمْ يَسِيرُوا فِي الأَرْضِ ) * ، اين كافران جاحدان در زمين نمىروند و سفر نمىكنند تا بنگرند عاقبت آنان كه پيش ( 8 ) ايشان بودند ؟ و همان كردند كه ايشان مىكنند از كفر و تكذيب كه ما با ايشان چه كرديم از عذاب استيصال به انواع عذاب ، و به آن ( 9 ) اعتبار برگيرند ! * ( وَلَدارُ الآخِرَةِ خَيْرٌ ) * ، و سراى باز پسين كه سراى ثواب است بهتر باشد متّقيان را كه اداى واجبات كنند و از معاصى اجتناب ( 10 ) كنند ، * ( أَ فَلا تَعْقِلُونَ ) * ( 11 ) * ( ) * ، خرد ندارند اينان ، يا خرد كار نمىبندند ؟ امّا قوله : * ( وَلَدارُ الآخِرَةِ ) * ، اضافت كرد دار را با آخرت ، لاختلاف اللَّفظين ، كقوله تعالى : إِنَّ هذا لَهُوَ حَقُّ الْيَقِينِ ( 12 ) ، و قولهم ( 13 ) : عام الاوّل و بارحة الاولى و يوم الخميس و ربيع الاخر ، و اين جمله بمنزلت اضافة الشّىء الى نفسه
هامش
( 2 - 1 ) . همهء نسخه بدلها : همچنين .
( 3 ) . قم ، مل : با او .
( 4 ) . مل : مشركانيد .
( 5 ) . مل : از پس .
( 6 ) . مل جز .
( 7 ) . همهء نسخه بدلها : حليمتر .
( 8 ) . مل از .
( 9 ) . مل : تا به آن .
( 10 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز آج : احتراز .
( 11 ) . اساس و بسيارى از نسخه بدلها : يعقلون ، ترجمه و تفسيرهم با توجّه به همين ضبط صورت گرفته است .
( 12 ) . سورهء واقعه ( 56 ) آيهء 95 .
( 13 ) . مل : قوله .