سيب و بهى و هر چى ( 1 ) كه از او روغنى بگيرند ، چون : كنجيد ( 2 ) و زيتون و جز آن ( 3 ) .
يعنى چنان كه در سالها خصب بودى ، ( 4 ) هم چنان ( 5 ) شود .
و روايتى كردند ( 6 ) از عبد اللَّه عبّاس كه او گفت : مراد به عصر ( 7 ) ، حلب است ، يعنى شير بسيار دوشى از گاف ( 8 ) و گوسپند ( 9 ) و شتر براى آن كه چون گياه بسيار باشد ايشان را شير بسيار باشد ( 10 ) . معنى سهام ( 11 ) ، [ 20 - پ ] ابو عبيده و زجّاج گفتند :
تعصرون ، اى تنجون ، نجاة المعتصر ، اى الملتجى ، و العصرة ، الملجأ ، و الاعتصار ( 12 ) ، الالتجاء . قال عدىّ بن زيد :
لو به غير ( 13 ) الماء حلقى ( 14 ) شرق
كنت كالغصّان بالماء اعتصارى ( 15 )
و قال ابو زبيد ( 16 ) الطَّائىّ :
صاديا يستغيث ( 17 ) غير معان
و لقد كان عصرة المنجود
و اصل اين هم ( 18 ) از « عصر » است براى آن كه تشنه چون اعتصار كند به آب ، اندك اندك مىخورد او بمثابت عاصر باشد ، فى عصر الماء فى فيه . و نيز آن كس ( 19 ) كه التجا كند به كسى يا به جايى بمنزلت آن باشد كه : يتخلَّص من مضيق الى سعة كالمايع ( 20 ) المعصور . و روايت كردهاند از بعضى قرّا : يعصرون ، على الفعل المجهول ، اى يمطرون و يغاثون . ابو القاسم بلخى گفت : آيت دليل بطلان قول آنان مىكند كه گويند : الحكم للمعبّر الاوّل ، حكم آن را باشد كه اوّل خواب را تعبير كند ، براى آن كه ايشان گفتند : « اضغاث احلام » آنگه از پس آن يوسف آن را تعبير كرد و حكم
هامش
( 1 ) . قم : چيز ، آو ، آب ، بم ، مل ، آج ، لب : هر چه ، آز : هر جا .
( 2 ) . همهء نسخه بدلها : كنجد .
( 3 ) . قم : غير آن .
( 4 ) . آو ، بم ، آب ، آز ، آج ، لب : بود .
( 5 ) . همهء نسخه بدلها : همچنان .
( 6 ) . آو ، بم ، آب ، آز ، آج ، لب : روايت كردند .
( 7 ) . قم : عصير .
( 8 ) . همهء نسخه بدلها : گاو .
( 9 ) . آب ، مل ، آج ، لب ، آز ، گوسفند .
( 10 ) . همهء نسخه بدلها بجز آب : بود ، قم و .
( 11 ) . آب ، آز : سيوم .
( 12 ) . آو ، بم ، آب ، آز : الاعصار .
( 13 ) . آو : يغير .
( 14 ) . آب ، آب : خلقى .
( 15 ) . آو ، بم ، آج ، لب : اعصارى .
( 16 ) . همهء نسخه بدلها بجز قم : ابو زيد .
( 17 ) . قم ، لب : تستغيث ، ديگر نسخه بدلها : مستغيث .
( 18 ) . مل : اين همه .
( 19 ) . آو ، بم ، آب ، آز : و هر آن كس .
( 20 ) . مل : كالمانع .