كنى تا بماند ( 1 ) ، الَّا اندكى كه براى قوت به كار بايد ( 2 ) . آنگه از پس آن هفت سال قحط آيد قحطى سخت كه هر چه در اين هفت سال نهاده باشى ( 3 ) ذخيره ، همه خرج شود و خورده شود ( 4 ) جز اندكى از آنچه نگاه دارى . آنچه پس از آن سالى آيد سال فراخى و خصب ( 5 ) ، سالى كه در او فرياد مردمان رسند و در او عصر ( 6 ) كنند و انگور فشارند و آنچه در او آبى و ( 7 ) روغنى باشد .
قوله : * ( قالَ تَزْرَعُونَ ) * ، زرع هم ( 8 ) كشتن باشد ، يقال : زرعت ( 9 ) البذر ، و هم رويانيدن ، يقال : زرعه اللَّه ، اى أنبته ، و الزّرع ، النّبات . قال اللَّه تعالى : كَزَرْعٍ أَخْرَجَ شَطْأَه ( 10 ) .
* ( دَأَباً ) * ، اى ، عادة ، قال اللَّه تعالى : كَدَأْبِ آلِ فِرْعَوْنَ ( 11 ) . . . اى كعادة آل فرعون .
و دأب ، استمرار عادت باشد من قولهم : هو دايبا ( 12 ) يفعل ( 13 ) كذا ، اى دايما مستمرّا .
و الدّأب ( 14 ) ، التّعب ، و جملهء قرّا به اسكان همزه خواندند مگر حفص كه او به فتح همزه خواند . و قال : همالغتان ، كشمع و شمع ( 15 ) و شعر و شعر و نهر و نهر . و جملهء قرّا به همز ( 16 ) خواندند ( 17 ) مگر ابو عمرو كه او تخفيف ( 18 ) همز ( 19 ) كرد . * ( فَما حَصَدْتُمْ ) * ، حصد و حصاد ، قطع زرع باشد ، و براى آن فرمود كه در سنبل رها كنى تا سوس و شپشه ( 20 ) در او نيفتد و مدّتى دراز ( 21 ) بماند .
* ( ثُمَّ يَأْتِي مِنْ بَعْدِ ذلِكَ سَبْعٌ ) * ، اى سبع سنين . * ( شِدادٌ ) * ، جمع شديد . و قوله :
هامش
( 1 ) . آو ، بم : نماند .
( 2 ) . آو ، بم ، آب ، آز ، آج ، لب : آيد .
( 3 ) . آب ، آز : باشيد .
( 4 ) . قم : خورده آيد .
( 5 ) . آو ، بم ، آب ، آج ، لب : خصيب .
( 6 ) . قم ، بم ، آب ، آز ، آج ، لب : عصير .
( 7 ) . آب ، آز : يا .
( 8 ) . بم ، آب ، آز ، آج ، لب تخم .
( 9 ) . آز : ذرعت .
( 10 ) . سورهء فتح ( 48 ) آيهء 29 .
( 11 ) . سورهء آل عمران ( 3 ) آيهء 11 و سورهء انفال ( 8 ) آيههاى 52 و 54 .
( 12 ) . آو ، بم ، آب ، آز : دابنا .
( 13 ) . آز : نفعل .
( 14 ) . آز : و الدّواب .
( 15 ) . آو ، بم ، آب ، آز ، آج : سمع .
( 19 - 16 ) . همهء نسخه بدلها : همزه .
( 17 ) . آج : خواند .
( 18 ) . آج ، لب : به تخفيف .
( 20 ) . كذا در اساس و قم ، آو ، بم ، آب ، آز ، آج ، لب : شپشه .
( 21 ) . آز : در آن .