سياهتر و كريه خلقتر و زمام ناقهاى آبستن به دست گرفته كه از آن نكوتر ناقهاى نبود در همه بقيع ، و گفت : يا رسول اللَّه ! اين ناقه و بچّه كه در شكم دارد صدقه است .
منافقان با يكديگر گفتند : اين ابله را نگر كه شتر ( 1 ) چنين به صدقه مىدهد ! اين شتر به است از ( 2 ) او . رسول - عليه السّلام - بشنيد ، گفت : لا بل او بهتر است از تو و هر چه جنس تو باشد ، تا سه بار اين ( 3 ) تكرار مىكرد . خداى تعالى اين آيت بفرستاد .
آنگه گفت : * ( اسْتَغْفِرْ لَهُمْ ) * ، صورت امر است و مراد تخيير و معنى نهى استغفار كن براى اين منافقان يا مكن ، يعنى راست است استغفار تو براى ايشان و ترك ( 4 ) استغفار . خواهى استغفار كن و خواهى مكن ، چه اگر استغفار كنى براى ايشان مثلا هفتاد بار كه خداى تعالى ايشان را نيامرزد . و آيت وارد است مورد نوميدى دادن از مغفرت ايشان ، و تخصيص هفتاد بار براى آن كرد كه : اين عدد بنزديك عرب غايتى مستقصى است . و گفتهاند : براى آن كه ، او جمع هفت است ، و هفت عدد اغلب خلق است چون آسمانها و زمينها و كوهها و درياها و اقاليم و اعضا . و در بعضى تفاسير آمد كه : تخصيص هفتاد بار براى آن كرد كه ، رسول - عليه السّلام - بر حمزه هفتاد تكبير بكرد ، حق تعالى گفت : اگر به عدد تكبيرات حمزه براى منافقان استغفار كنى كه هم فايدهاى نبود و ايشان را نيامرزند ( 5 ) .
ضحّاك گفت : چون خداى تعالى اين آيت فرستاد رسول - عليه السّلام - گفت :
بار خدايا ! اگر استغفار بر هفتاد ( 6 ) بيفزايم ايشان را نيامرزى ( 7 ) ؟ خداى تعالى اين آيت فرستاد : سَواءٌ عَلَيْهِمْ أَسْتَغْفَرْتَ لَهُمْ أَمْ لَمْ تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ لَنْ يَغْفِرَ اللَّه لَهُمْ . . . ( 8 ) ، و گفتند : آيت در عبد اللَّه ابىّ سلول آمد كه گفت : لا تُنْفِقُوا عَلى مَنْ عِنْدَ رَسُولِ اللَّه حَتَّى يَنْفَضُّوا . . . ( 9 ) ، الى قوله : وَلكِنَّ الْمُنافِقِينَ لا يَعْلَمُونَ ( 10 ) . پس بيامد و گفت :
استغفر لي يا رسول اللَّه ! براى من استغفار كن . حق تعالى گفت : اگر خواهى استغفار كن يا مكن ، كه خداى تعالى نيامرزد اين منافقان را . * ( ذلِكَ بِأَنَّهُمْ كَفَرُوا بِاللَّه وَ ) *
هامش
( 1 ) . آو ، آج ، بم ، لب : اشترى .
( 2 ) . مل : كه .
( 3 ) . مل لفظ .
( 4 ) . آو ، آج ، بم ، لب : تركش .
( 5 ) . آو ، آج ، بم ، لب : نيامرزم .
( 6 ) . آو : استغفارى هفتاد .
( 7 ) . آو ، آج ، بم : بيامرزى .
( 8 ) . سورهء منافقون ( 63 ) آيهء 6 .
( 9 ) . سورهء منافقون ( 63 ) آيهء 7 .
( 10 ) . سورهء منافقون ( 63 ) آيهء 8 .