* ( بِالْقُعُودِ أَوَّلَ مَرَّةٍ ) * براى آن كه شما راضى شدى نخست بار به نشستن ( 1 ) . بنشينى با خالفان ( 2 ) ، در او خلاف كردند بعضى گفتند : مع النّساء و الصّبيان با زنان و كودكان . و بعضى دگر گفتند : مع المرضى و الزّمني با بيماران و زمنان . و بعضى گفتند : مع المتخلَّفين ( 3 ) ، يقال : خلف و تخلَّف ( 4 ) ، به معنى باز پس استادگان .
قوله : * ( وَلا تُصَلِّ عَلى أَحَدٍ مِنْهُمْ ماتَ أَبَداً ) * ، مفسّران گفتند به روايات مختلف كه : سبب نزول آيات آن بود ، كه عبد اللَّه ابىّ سلول در بيمارى كس فرستاد و رسول را به بالين خود حاضر كرد . رسول - عليه السّلام - به بالين او شد و او را گفت :
اهلكك حبّ اليهود
دوستى جهودان تو را هلاك كرد . گفت : [ يا رسول اللَّه ! من تو را تكليف حاضر آمدن نكردم ، من از تو استغفار خواستم ، براى من استغفار كن ] ( 5 ) و مرا آرزوست كه پيراهن خود در كفن من كنى و بر من نماز كنى .
چون عبد اللَّه ابىّ بمرد پسرش پيش رسول آمد و او را گفت : يا رسول اللَّه ! حاضر آى . رسول - عليه السّلام - او را گفت : نام تو چيست ؟ گفت : الحباب بن عبد اللَّه .
گفت : نه ، بل عبد اللَّه بن عبد اللَّه ، انّ الحباب هو الشّيطان حباب ، ديو است ، تو عبد اللَّه بن عبد اللَّهى . آنگه رسول - عليه السّلام - برفت . دو روايت است : يكى آن است كه ، او را كفن كرد در پيراهن خود و نماز كرد بر او ، و يك روايت آن است كه ، كفن نكرد در پيرهن خود ، و لكن خواست تا براى ( 6 ) او نماز كند ، جبريل آمد و جامهء رسول گرفت و او را با پس آورد و اين آيت بر او خواند :
و لا تصلّ على احد منهم مات ابدا و لا تقم على قبره ،
گفت : بر هيچ كس از اين منافقان كه بميرند نماز مكن و بر سر گور او مايست ( 7 ) . و روايتى است كه : رسول - عليه السّلام - خواست تا نماز كند بر او . عمر بن الخطَّاب گفت : يا رسول اللَّه ! ياد دارى كه او فلان روز چه گفت ، و فلان روز چه كرد ؟ رسول را كردار و گفتار بد او ياد مىداد ، و رسول - عليه السّلام - تبسّم مىكرد . چون بسيار بگفت ، رسول گفت : يا عمر ! چندين ( 8 ) خواهى گفتن ؟ خداى مرا مخيّر بكرد در استغفار ايشان ، گفت : اگر خواهى استغفار كن براى ايشان ، و خواهى
هامش
( 1 ) . آج ، لب پس .
( 2 ) . آج ، لب : مخالفان .
( 3 ) . مل : مستخلفين .
( 4 ) . آو ، آج ، بم : يخلف .
( 5 ) . اساس : ندارد از آو ، افزوده شد .
( 6 ) . همهء نسخه بدلها : بر .
( 7 ) . اساس : مه ايست / مايست .
( 8 ) . همهء نسخه بدلها : چند .