بد جاى ( 1 ) است بازگشتن را . و مأوى و مصير ، هر دو يكى باشد من اوى اليه و صار اليه اذا رجع اليه .
* ( يَحْلِفُونَ بِاللَّه ما قالُوا ) * مفسّران خلاف كردند در سبب نزول آيت عبد اللَّه عبّاس گفت : رسول - عليه السّلام - در سايهء حجره نشسته بود ، اصحابان ( 2 ) را گفت : اين ساعت مردى به شما آيد و در شما نگرد به چشم ( 3 ) شيطانى ، چون بيايد با او هيچ سخن مگوى . در ساعت مردى آمد ( 4 ) ازرق چشم . رسول او را بخواند و گفت : چرا دشنام مىدهى مرا تو و اصحابت ؟ مرد برفت و اصحابش را بياورد و سوگند خوردند كه ما نگفتيم ، خداى تعالى اين آيت فرستاد .
ضحّاك گفت : جماعتى منافقان با رسول - عليه السّلام - به غزات ( 5 ) تبوك شدند ، چون به خلوت با يكديگر بنشستندى ، رسول را - عليه السّلام - ناسزا گفتندى . روزى حذيفة بن اليمان حديث ايشان بشنيد و نقل كرد با رسول - عليه السّلام ، رسول ايشان را بخواند و ملامت كرد . ايشان سوگند خوردند كه : نگفتند : خداى تعالى اين آيت فرستاد : * ( يَحْلِفُونَ بِاللَّه ما قالُوا ) * .
كلبى [ 96 - پ ] گفت و عروه و محمّد بن اسحق كه : آيت در جلاس بن سويد آمد ، و سبب آن بود كه : يك روز رسول - عليه السّلام - به ( 6 ) تبوك خطبهاى كرد ( 7 ) ، و در آن جا ذكر منافقان كرد و ايشان را رجس خواند . اين جلاس گفت : اگر محمّد در اين كه گويد راست مىگويد ، ما از خر بتريم ( 8 ) . جوانى انصارى بشنيد نام او عامر بن قيس ، گفت : و اللَّه كه محمّد راست مىگويد ، و شما از خر بترى ، و بيامد و رسول را خبر داد . رسول - عليه السّلام - [ او را بخواند و آن حديث مجارى ( 9 ) رفت ، او انكار كرد . رسول عليه السّلام - ] ( 10 ) گفت : سوگند خورى ؟ گفت : بلى . آنگه هر دو را بنزديك منبر آورد پس از آن كه نماز ديگر گزارده بود . او سوگند خورد كه عامر دروغ گفت ، سوگندى مغلَّظ به خداى . عامر نيز برخاست و سوگند خورد به خداى كه ، من
هامش
( 1 ) . آو ، بم ، مج : جايى .
( 2 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز مج : اصحاب .
( 3 ) . آج ، لب : خشم .
( 4 ) . آو ، بم ، مل ، لب : بيامد مج : برآمد .
( 5 ) . آو ، آج ، بم ، لب : غزاى .
( 6 ) . آو ، آج ، بم : در .
( 7 ) . آو ، آج ، بم ، لب : مىكرد .
( 8 ) . مل و كمتريم .
( 9 ) . بم : بخارى . مجارى / مجارا ، مجاراة ( ؟ ) .
( 10 ) . اساس : ندارد از آو ، افزوده شد .