باشد از زبرجد و درّ و ياقوت ، بوى او مىدهد از پانصد ساله راه ، و * ( جَنَّاتِ عَدْنٍ ) * قصبهء بهشت است و سقف آن عرش خداست . * ( وَرِضْوانٌ مِنَ اللَّه أَكْبَرُ ) * و رضاى خداى تعالى از ايشان ، ايشان را از بهشت بهتر و مهتر باشد .
ابو سعيد خدرى ، روايت كند از رسول - صلَّى اللَّه عليه و آله - كه گفت : چون اهل بهشت در بهشت قرار گيرند ، خداى تعالى گويد : ( يا اهل الجنة ) ، اى اهل بهشت ! ايشان گويند : لبّيك ربّنا و سعديك . گويد : ( هل رضيتم ) راضى شدى ؟ گويند :
ربّنا و ما لنا الا نرضى بار خدايا ! و چگونه راضى نشويم ، تو بدادى ما را آنچه كسى را ندادهاى . حق تعالى گويد : من شما را به از اين بدهم . گويند : بار خدايا ! به از اين چه باشد ؟ گويد : رضا و خشنودى من از شما . * ( وَرِضْوانٌ مِنَ اللَّه أَكْبَرُ ) * رضاى كه پس از آن هرگز سخط نبود . * ( ذلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ ) * اين ظفرى بزرگ است .
قوله : * ( يا أَيُّهَا النَّبِيُّ ) * آنگه حق تعالى با رسول خود خطاب كرد و گفت : اى پيغامبر بركشيده ( 1 ) رفيع المنزلة ( 2 ) ! جهاد كن با كافران به تيغ و با منافقان .
مفسّران در جهاد با منافقان خلاف كردند كه چگونه باشد عبد اللَّه مسعود گفت : جهاد با ايشان به دست باشد ، اگر نتواند به زبان و اگر نتواند ( 3 ) به دل ، و بر وى به دل منكر و مبغض باشد ايشان را ، و روى ( 4 ) ترش دارد بر ايشان . عبد اللَّه عبّاس گفت : به زبان جفا كند ايشان را و رفق و مدارا نكند با ايشان . و ضحّاك و ابن جريج گفتند : بتغليظ الكلام ، سخن درشت گويد با ايشان . حسن و قتاده گفتند :
باقامة الحدود عليهم حدهاى خداى بر ايشان براند . و روايتى ديگر از عبد اللَّه عبّاس آن است كه : جهاد منافقان به وعظ و تخويف باشد و در قراءت اهل البيت آمده است : ( جاهد الكفار بالمنافقين ) به منافقان با كافران جهاد كن . و جهاد و مجاهده به يك معنى باشد ، و اشتقاقه من الجهد الَّذي هو المشقّة ، و الجهد الطَّاقة . و مجاهده ، ممارست كارى باشد سخت . * ( وَاغْلُظْ عَلَيْهِمْ ) * و درشت باش بر ايشان . و آن رفق و لطف و خوش خوى ( 5 ) و زفان ( 6 ) خوش كه تو را با مؤمنان باشد ، با ايشان مكن ، درشت خوى و درشت سخن و ترش روى باش بر ايشان ، چه جاى ايشان دوزخ است و آن
هامش
( 1 ) . آو ، آج ، بم : برگزيده .
( 2 ) . آو ، آج ، بم ، لب : رفيع منزلت .
( 3 ) . مل ، مج : نتوانند .
( 4 ) . آو ، آج ، بم : به روى .
( 5 ) . همهء نسخه بدلها : خوى خوش .
( 6 ) . همهء نسخه بدلها : زبان .