* ( فِيها ) * ] ( 1 ) خداى وعده داد مردان و زنان منافق را و نيز كافران را كه كفر آشكارا دارند آتش دوزخ . و وعده ، متناول باشد خير و شرّ را ، امّا وعيد جز در شرّ نگويند . * ( خالِدِينَ فِيها ) * هميشه باشند آن جا ، و نصب او بر حال است . * ( هِيَ حَسْبُهُمْ ) * آن بس است ايشان را يعنى دوزخ . * ( وَلَعَنَهُمُ اللَّه ) * و خداى تعالى لعنت كرد ايشان را و از رحمت خود دور كرد . و لعن ، طرد و ابعاد باشد . * ( وَلَهُمْ عَذابٌ مُقِيمٌ ) * و ايشان را عذابى باشد دايم .
* ( كَالَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ ) * ، يعنى همان كردهاى كه آنان كه پيش شما بودند از كفر و معصيت تا همان ديدى كه ايشان ديدند كه از پيش شما بودند ، جز كه ايشان را قوّت بيش از شما بود ، و مال و فرزندان بيش از شما داشتند ، ايشان ممتّع ( 2 ) شدند و مغرور به نصيب خود از دنيا ، و شما نيز هم مغرور و فريفته و ممتّع ( 3 ) شدى به نصيب شما چنان كه ايشان ممتّع ( 4 ) شدند كه پيش شما بودند به نصيب ايشان از دنيا .
و خلاق ، نصيب باشد . ابو هريره و حسن گفتند : بخلاقهم ، اى بدينهم به دين و طريقتشان . * ( وَخُضْتُمْ كَالَّذِي خاضُوا ) * و خوض كردى در باطل چنان كه ايشان خوض كردند در باطل و كفر و تكذيب رسولان و استهزاء به مؤمنان . و « الَّذي » به معنى الَّذين است ، جارى مجرى « من » است كه واحد را و جمع را بشايد ، و مثله قوله : مَثَلُهُمْ كَمَثَلِ الَّذِي اسْتَوْقَدَ ناراً . . . ( 5 ) ، ثمّ قال : ذَهَبَ اللَّه بِنُورِهِمْ وَتَرَكَهُمْ فِي ظُلُماتٍ لا يُبْصِرُونَ و قال الشّاعر :
و انّ الَّذي حانت بفلج دماؤهم
هم القوم كلّ القوم يا امّ خالد
و بعضى دگر گفتند : « الَّذي » ، در آيت جارى مجرى « ما » ى مصدريّه است ، اى خضتم كخوضهم ، و خوض كردى چنان كه خوض ايشان . * ( أُولئِكَ حَبِطَتْ أَعْمالُهُمْ ) * ايشان را [ 92 - ر ] عملهاشان باطل شد ، يعنى واقع نشد به موقع خود چنان كه عمل مؤمنان كه بر آن ثوابى باشد . و مراد به حبوط عمل در دنيا آن است كه :
خداى تعالى افشاى سرّ ايشان كرد تا عملى كه ايشان مىكنند كه به آن حكم توان كردن بر ايمان و اسلام صاحبش . ايشان را آن نيست شود به اطلاع خداى تعالى پيغامبر را بر سرّ و نفاق ايشان . و امّا در آخرت آن است كه ، بر آن ( 6 ) ثوابى نخواهد
هامش
( 1 ) . اساس : ندارد از مل ، افزوده شد .
( 4 - 3 - 2 ) . آو ، آج ، بم ، لب : متمتّع .
( 5 ) . سورهء بقره ( 2 ) آيهء 17 .
( 6 ) . آو ، آج ، لب : آن را .