يعنى گوش با وحى خدا كند و باور دارد آن را . * ( وَيُؤْمِنُ لِلْمُؤْمِنِينَ ) * و تصديق كند مؤمنان را دون منافقان . و گفتند : « لام » ، مقحم ( 1 ) است كقوله : رَدِفَ لَكُمْ . . . ( 2 ) ،
و المعنى ردفكم . و قوله : . . . لِرَبِّهِمْ يَرْهَبُونَ ( 3 ) ، اى يرهبون ربّهم . و بعضى دگر گفتند ، معنى آن است كه : يؤمن للمؤمنين من الامان او مؤمنان را امن ( 4 ) گرداند . * ( وَرَحْمَةٌ لِلَّذِينَ آمَنُوا مِنْكُمْ ) * ، جملهء قرّاء ، * ( رَحْمَةٌ ) * خواندند به رفع على انّه خبر للمبتدا عطفا على قوله : * ( أُذُنُ خَيْرٍ لَكُمْ ) * ، اى هو اذن خير و هو رحمة . و حمزه خواند : رحمة ، عطفا على قوله : خير ، اى اذن خير و رحمة او رحمتى است مؤمنان را يا ( 5 ) گوش رحمتى است مؤمنان را از شما . آنگه گفت : و آنان كه رسول را ايذاء كنند و رنج نمايند ، ايشان را عذابى اليم خواهد بودن ، مولم ، دردناك .
* ( يَحْلِفُونَ بِاللَّه لَكُمْ لِيُرْضُوكُمْ ) * ، قتاده و سدّى گفتند : جماعتى منافقان ، منهم جلاس بن سويد و وديعة بن ثابت ( 6 ) رسول را ناسزا گفتند » ، و گفتند : اگر اين كه محمّد مىگويد حقّ است ، پس ما از خر بتريم . كودكى انصارى بشنيد اين حديث ، خشم گرفت و گفت : بلى همچنين است آنچه محمّد مىگويد حقّ است و شما از خر بترى . بيامد و رسول را خبر داد ، رسول - عليه السّلام - ايشان را بخواند و از اين حال بپرسيد ، انكار كردند و سوگند خوردند كه اين غلام [ 90 - پ ] دروغ گفت . رسول - عليه السّلام - براى سوگند ايشان را باور داشت ، غلام دلتنگ شد - و نام او عامر بن قيس بود - سر سوى آسمان كرد و گفت : اللَّهمّ صدّق الصّادق و كذّب الكاذب بار خدايا راست و دروغ اين حديث پيدا كن تا معلوم شود كه راست كه گفت و دروغ كه گفت . خداى تعالى اين آيت فرستاد و آن كودك را راست گوى كرد . و منافقان را دروغزن . مقاتل و كلبى گفتند : آيت در جماعتى منافقان آمد كه از غزات تبوك تخلَّف كردند ، چون مؤمنان باز آمدند تعلَّل كردند و عذر خواستند و سوگند خوردند تا رضاى ايشان بجويند ، خداى تعالى اين آيت فرستاد و گفت : اين منافقان سوگند مىخورند براى آن تا شما را كه صحابهء رسول ارضاء ( 8 ) كنند و خشنود گردانند . * ( وَاللَّه وَ ) *
هامش
( 1 ) . آو ، آج ، بم : مفخم .
( 2 ) . سورهء نمل ( 27 ) آيهء 72 .
( 3 ) . سورهء اعراف ( 7 ) آيهء 154 .
( 4 ) . آج ، مل ، مج ، لب : ايمن .
( 5 ) . مل : تا .
( 6 ) . آو ، آج ، بم : رديعة بن ثابت .
( 7 ) . مل : رسول را عليه السلام امين امى گفتند .
( 8 ) . مل : راضى .