آن بود كه در بدايت اسلام ميراث به ايمان گرفتندى و هجرت ، تا آنان كه هجرت نكرده بودند ايشان را از ميراث مهاجريان چيزى نرسيدى و اگر چه خويشان بودندى و مؤمن بودندى براى آن كه هجرت نكرده بودند . آنگه آيت اولوا الارحام آن را منسوخ كرد ، و هو قوله : * ( وَأُولُوا الأَرْحامِ بَعْضُهُمْ أَوْلى بِبَعْضٍ فِي كِتابِ اللَّه ) * ( 1 ) * ( . . . ) * ، فذلك قوله : * ( وَالَّذِينَ آمَنُوا وَلَمْ يُهاجِرُوا ما لَكُمْ مِنْ وَلايَتِهِمْ مِنْ شَيْءٍ ) * ، يعنى ولايت الميراث چنان كه بيان كرديم كه مؤمنان هجرت ناكرده را از ميراث مهاجريان چيزى نرسيدى تا هجرت نكردندى .
حمزه خواند : ما لكم من ولايتهم ، به كسر « واو » ، و باقى قرّاء به فتح « واو » .
بعضى گفتند : دو لغت است ، فتح و كسر به يك معنى . و بعضى دگر گفتند : ولاية ، مصدر باشد كالسّماحة و الظَّرافة . و ، ولاية ، به كسر صناعت باشد كالصّياغة و الحياكة .
ابو عبيده گفت : به فتح ، مصدر مولى باشد ، يقول : هذا مولى بيّن الولاية ، و به كسر ، من وليت الشّىء ولاية ، و اخفش گفت : فتح واو از ولايت ، تولَّاى چيزى باشد ، و كسر ولايت سلطان ( 2 ) بود . ابو على گفت : فتح ، اوليتر است اين جا از كسر ، و اين ولايت در دين باشد .
باقر - عليه السّلام - گفت : به موأخات اوّل كه پيغامبر ميان ايشان داد ميراث گرفتندى . بعضى دگر گفتند : مراد ولايت ، يكدستى است ، و آن كه حكم ايشان يكى باشد فرق كرد ميان اينان و ايشان ، چه ايشان را ايمان و هجرت بود و اين قوم ديگر را ايمان بود بى هجرت ، گفت : حكم ايشان دگر است ، كه ايشان بمثابت يك تناند ، و ايشان ( 3 ) را آن پايه نيست كه از ايشان باشند ، [ * ( وَإِنِ اسْتَنْصَرُوكُمْ فِي الدِّينِ فَعَلَيْكُمُ النَّصْرُ إِلَّا عَلى قَوْمٍ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُمْ مِيثاقٌ وَاللَّه بِما تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ ) * ] ( 4 ) آنگه گفت : اگر چنان باشد كه ايشان به شما استعانت كنند و از شما طلب نصرت كنند ، مبذول داريد كه بر شما واجب است نصرت ايشان الَّا بر قومى كه از ميان شما و ايشان عهدى و ميثاقى باشد كه اگر چه ايشان استنصار كنند شما را بر ايشان ، شما را نصرت ايشان نبايد كردن بر اينان براى آن تا نقض عهد نكرده باشيد و خداى - جلّ جلاله - به هر چه شما كنيد دانا و بيناست .
هامش
( 1 ) . سورهء احزاب ( 32 ) آيهء 6 .
( 2 ) . آو ، آج ، بم ، آن : شيطان .
( 3 ) . همهء نسخه بدلها : شما .
( 4 ) . اساس : ندارد از مل ، افزوده شد .