تسمع اللَّه تعالى يقول : * ( يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اسْتَجِيبُوا لِلَّه وَلِلرَّسُولِ إِذا دَعاكُمْ لِما يُحْيِيكُمْ ) * ، گفت : ندانستم يا رسول اللَّه ! لا جرم از اين پس هر گه كه مرا بخوانى اجابت كنم تو را ، و اگر چه در نماز باشم . آنگه گفت : خواهى كه خبر دهم تو را به سورتى كه در توريت و انجيل و زبور و قرآن مثل آن سورت نفرستادند ؟ گفت : بلى يا رسول اللَّه ! گفت : از مسجد بيرون نشوم تا تو را خبر ندهم . چون ساعتى برآمد ، رسول برخاست تا بيرون شود . چون به در مسجد رسيد ، ابىّ گفت : يا رسول اللَّه ! آنچه مرا وعده دادى ! گفت : آرى در نماز چه خواندى ؟ گفت : فاتحة الكتاب . گفت : به آن خداى كه جان من به امر اوست كه مثل اين سورت در توريت و انجيل و زبور و قرآن نفرستادند ، و آن سبع المثاني است ، و خداى تعالى جز به من نداد ( 1 ) . * ( وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّه يَحُولُ بَيْنَ الْمَرْءِ وَقَلْبِه ) * ، و بدانيد كه خداى تعالى منع كند ميان مرد و دلش . در او چند قول گفتند :
يكى آن كه ، معنى آن است كه خداى منع كند ميان مرد و دلش به مرگ يا به جنون و زوال عقل ، پس منتفع نباشد به دل خود و به آن تدارك فايت نتواند كردن . و آيت بر وجه تحريص باشد ، على مبادرة التّوبة قبل هذه الحالة به توبه بشتابيد پيش از آن كه اين حال پيدا شود .
و وجهى ديگر آن است كه : منع كند به ازالت عقل ، و عقل را قلب خواند لما كان فيه . قال اللَّه تعالى : إِنَّ فِي ذلِكَ لَذِكْرى لِمَنْ كانَ لَه قَلْبٌ » . . . ، و قال الشّاعر :
و لى الف وجه قد عرفت مكانه
و لكن بلا قلب الى اين اذهب
و اين بر سبيل مبالغت باشد كه آن را كه دل نبود كه محلّ عقل است ، عقل چگونه بود ! و اين وجه قريب است به وجه اوّل براى آن كه مورد او هم حثّ بر طاعت است و تدارك كار به توبه پيش زوال ( 3 ) عقل .
سهام ( 4 ) آن كه : عبارت باشد اين از آن كه ، به بندگان نزديك است و عالم است به احوال ايشان چنان كه گفت : وَنَحْنُ أَقْرَبُ إِلَيْه مِنْ حَبْلِ الْوَرِيدِ ( 5 ) ، كانّه قال :
انا الحائل بين المرء و قلبه و انا بينه و بين قلبه ، بمعنى القرب ، و معنى القرب العلم .
هامش
( 1 ) . لب : ندادى .
( 2 ) . سوره ق ( 50 ) آيه 37 .
( 3 ) . پيش زوال / پيش از زوال .
( 4 ) . آج ، مل ، لب : سيوم آو ، بم ، آن : سيم .
( 5 ) . سوره ق ( 50 ) آيهء 16 .