با امّت . امّا پسر پرستار را - يعنى رسول ما [ را ] » كه از فرزندان اسماعيل هاجر است بر او بركت كردم سخت سخت ، [ و ] » او دوازده بزرگ ( 3 ) بزايد ، و او را براى امّتى بزرگ باز پس دارم . و در انجيل نام او - عليه السّلام - فارقليط است . در انجيل است كه بشارت مىدهم شما را به فارقليط چند جايگاه ( 4 ) . او چون برون آيد ، اهل عالم را مقيّد كند و به جملهء حق قيام نمايد و به كارهاى عظيم و اخبار غيب خبر دهد و مدح كند مرا و براى من گواى ( 5 ) دهد .
* ( يَأْمُرُهُمْ بِالْمَعْرُوفِ ) * ، امر معروف كند امّت را ، گفتهاند : معروف ايمان است و منكر شرك ، و گفتهاند : معروف هر چيز ( 6 ) است كه در شرع اسلام شناسند ، و منكر بر عكس اين ، آنچه [ در شريعت ] » در نشناسند .
عطا گفت : يأمرهم بالمعروف بخلع الانداد و مكارم الأخلاق و صلة الأرحام و ينهاهم عن المنكر عن عبادة الأصنام و قطع الأرحام . و معروف هر فعلى باشد كه صحّت او شناسد امّا به عقل و امّا به شرع ، و منكر بر عكس اين .
* ( وَيُحِلُّ لَهُمُ الطَّيِّباتِ ) * ، آن طعامها كه حرام كردند در جاهليّت [ 205 - ر ] از : بحيره و سائبه و وصيله و حام ، بر ايشان حلال كند و خبايث و پليديها از خون و مردار و گوشت خوك بر ايشان حرام كند .
* ( وَيَضَعُ عَنْهُمْ إِصْرَهُمْ ) * ، عبد اللَّه عبّاس و حسن و ضحّاك و سدّي گفتند :
يعنى عهدها ( 8 ) كه در توريت بر ايشان نهادند . و الاصر العهد ، و قتاده و ابن زيد گفتند : يعنى اثقال ( 9 ) و تكليفهايى گران كه [ بر ايشان بود از نماز پنجاه ( 10 ) و روزه همه سال ( 11 ) . * ( وَالأَغْلالَ الَّتِي كانَتْ عَلَيْهِمْ ) * ، هم كنايت است از تكاليف شاق و
هامش
( 7 - 2 - 1 ) . اساس : ندارد ، با توجّه به مج ، وز افزوده شد .
( 3 ) . مل بزرگ .
( 4 ) . مج ، وز ، لت : جايگاهها .
( 5 ) . مج ، وز ، مل ، لت : گواهى .
( 6 ) . مج ، وز ، مل ، لت : چيزى .
( 8 ) . لت : عهدهايى .
( 9 ) . مج ، وز ، مل ، لت : اثقالى .
( 10 ) . مل : پنجه .
( 11 ) . مل ، لت : نيمهء سال .