سؤال رؤيت . و « فتنه » به معنى كشف آمد ، قال المسيّب بن علس ( 1 ) :
إذ تستبيك بأصلتىّ ناعم
قامت لتفتنه به غير قناع
أى لتكشفه . و بر [ اى ] ( 2 ) آن كشف را « فتنه » خواند كه اصل فتنه اختبار ( 3 ) باشد ، و « اختبار » اداء به كشف كند ، و كشف عند اختبار باشد به نام اويش ( 4 ) بخواندند ( 5 ) .
* ( تُضِلُّ بِها مَنْ تَشاءُ ) * ، يعنى خذلان كنى آن را كه خواهى ، تا صبر نكند ثواب صابران را نيابد ، اين جايش ( 6 ) خذلان باشد و آن جايش ( 7 ) حرمان . * ( وَتَهْدِي مَنْ تَشاءُ ) * ، يا به عكس ( 8 ) من ذلك ، آن را كه خواهى كه به آن فتنه و اختبار هدايت كنى با الطاف و توفيق و تثبيت . * ( أَنْتَ وَلِيُّنا ) * ، تو يار و ناصر مايى و اولى كلّ احد بنا . * ( فَاغْفِرْ لَنا ) * ، بيامرز ما را و رحمت كن [ 202 - پ ] بر ما و تو بهترين آمرزندگانى ( 9 ) .
* ( وَاكْتُبْ لَنا فِي هذِه الدُّنْيا حَسَنَةً ) * ، بنويس براى ما در اين سراى نزديكتر ( 10 ) كه آن را دنيا مىخوانى ( 11 ) نيكويى ، و نيز در آخرت ، و معنى « كتب » تحقيق و ايجاب است ، يعنى حقّق لنا و أوجب لنا . عرب مرد مسافر را گويد : كتب اللَّه عليك السّلامة .
* ( وَفِي الآخِرَةِ ) * ، و نيز در آخرت ، و مثله قوله : رَبَّنا آتِنا فِي الدُّنْيا حَسَنَةً وَفِي الآخِرَةِ حَسَنَةً ( 12 ) ، مراد به حسنهء دنيا نعمت است و تندرستى و آنچه انواع راحت و مسرّت باشد . و گفتهاند : مراد به آن توفيق بر عمل صالح است ( 13 ) همه حسنه كند هيچ سيّئه نكند و حسنهء آخرت ثواب و ( 14 ) نعيم بهشت است . * ( إِنَّا هُدْنا إِلَيْكَ ) * ، أى تبنا ، ما توبه كرديم و با تو گريختيم . اين قول عبد اللَّه عبّاس و سعيد جبير و
هامش
( 1 ) . اساس : عيس ، با توجّه به مج ، وز تصحيح شد .
( 2 ) . اساس : ندارد ، با توجّه به مج ، وز افزوده شد .
( 3 ) . اساس : اختيار ، با توجّه به مل ، لت تصحيح شد .
( 4 ) . مج ، وز ، مل ، لت : اوش .
( 5 ) . مج ، وز ، مل ، لت : برخواندند .
( 6 ) . مج ، وز ، مل ، لت : اين جاش .
( 7 ) . مج ، وز ، مل ، لت : آنجاش .
( 8 ) . مج ، وز ، مل ، لت : تشاء ، بالعكس .
( 9 ) . اساس : آمرزندهگانى / آمرزندگانى .
( 10 ) . مج ، وز ، مل ، آج ، لب : نزديك .
( 11 ) . مل : بخوانى ، آج ، لب : مىخوانند .
( 12 ) . سورهء بقره ( 2 ) آيهء 201 .
( 13 ) . اساس : يا ، با توجّه به مج ، وز تصحيح شد .
( 14 ) . مج : ندارد .