چگونه با ميان بنى اسرائيل روم و هفتا [ د ] ( 1 ) مرد از خيار ( 2 ) ايشان با من بيامدند ، و اكنون يكى نمانده است . ايشا [ ن ] ( 3 ) مرا كى باور دارند و بر من چه اعتماد كنند پس از اين ؟ خداى تعالى گفت : دعا كن تا زنده كنم ايشان را . موسى دعا كرد ، خداى تعالى ايشان را زنده كرد تا با موسى بازگشتند .
قوله : * ( أَ تُهْلِكُنا بِما فَعَلَ ) * ( 4 ) * ( السُّفَهاءُ مِنَّا ) * ، مبرّد گفت : صورت استفهام است و مراد استعطاف و استرحام است ، يعنى ما را هلاك مكن به فضل و كرمت به گناهى كه سفيهان قوم ما كردند ، و موسى دانست كه خداى از آن عادلتر است كه كسى را به گناه ديگرى بگيرد ، و لكن اين جارى مجرى قول عيسى است كه گفت : إِنْ تُعَذِّبْهُمْ فَإِنَّهُمْ عِبادُكَ ( 5 ) الاية .
* ( إِنْ هِيَ إِلَّا فِتْنَتُكَ ) * ، اين نيست الَّا امتحان و ابتلاء تو كه با مكلَّفان كنى در باب تشديد تكليف و تعبّد به صبر كردن به آنچه فرستادى از رجفه و صاعقه بر آن قوم از سبب سؤال رؤيت تا ( 6 ) عقوبتى باشد ايشان را و اعتبارى باشد جز ايشان را ، و مثله قوله : أَ وَلا يَرَوْنَ أَنَّهُمْ يُفْتَنُونَ فِي كُلِّ عامٍ مَرَّةً أَوْ مَرَّتَيْنِ ( 7 ) ، يعنى به امراض و اسقام در سالى يك دو بار ايشان را فتنه كنم ، يعنى امتحان و آزمايش : و كذلك قوله : الم ، أَ حَسِبَ النَّاسُ أَنْ يُتْرَكُوا أَنْ يَقُولُوا آمَنَّا وَهُمْ لا يُفْتَنُونَ ، وَلَقَدْ فَتَنَّا الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ ( 8 ) .
عبد اللَّه عبّاس گفت : ان هى إلا عذابك ، اين نيست الَّا عذاب تو ، [ و خداى تعالى عذاب را فتنه خواند ، في قوله : يَوْمَ هُمْ عَلَى النَّارِ يُفْتَنُونَ ( 9 ) ، أى يعذّبون نيست اين الَّا عذاب تو ] ( 10 ) ايشان را بر كفرشان و معصيتشان و عبادت عجل و
هامش
( 10 - 3 - 1 ) . اساس : ندارد ، با توجّه به مج ، وز افزوده شد .
( 2 ) . آج ، لب ، آف ، لت : اخيار .
( 4 ) . اساس ، آن : فعلوا ، با توجّه به ديگر نسخه بدلها و ضبط قرآن مجيد تصحيح شد .
( 5 ) . سورهء مائده ( 5 ) آيهء 118 .
( 6 ) . اساس : ما ( بى نقطه ) ، مج ، وز ، مل ، آج ، لب ، آف ، آن : يا : با توجّه به لت تصحيح شد .
( 7 ) . سورهء توبه ( 9 ) آيهء 126 .
( 8 ) . سورهء عنكبوت ( 29 ) آيهء 1 تا 3 .
( 9 ) . سورهء ذاريات ( 51 ) آيهء 13 .