دگر مفعول حرف جرّ بايد او را . حق تعالى گفت : برگزيد موسى قومش را هفتاد مرد را ، و تقدير آن است كه : من قومه ، و لكن چون حرف جرّ بيفگند ، فعل به او رسيد در او عمل كرد منصوب شد ، و قال الَّفرزدق ( 1 ) :
و منّا الَّذى اختير الرّجال سماحة
وجودا إذا هبّ الرّياح الزّعارع
أى من الرّجال ، و قال آخر ( 2 ) :
فقلت لها اخترها قلوصا سمينة
و نابا ( 3 ) عليها مثل نابك في الحيا
أى اختر منها . كوفيان گفتند : براى عدم خافض منصوب شد ، و اين طريقه معتمد نيست . و روا باشد كه « قومه » مفعول به باشد و « سبعين » بدل البعض من الكلّ ، چنان كه : رأيت القوم ثلثيهم ، و « لام » متعلَّق است به اختيار ، يقال : اخترته لكذا .
مفسّران خلاف كردند در سبب اختيار موسى اين هفتاد [ مرد ] ( 4 ) را سدّي گفت : سبب آن بود كه خداى تعالى گفت گروهى را بيار با خود تا عذر خواهند ( 5 ) از عبادت عجل كه قومت كردند . او هفتاد مرد را بر گزيد ، و اين قول نيك نيست براى آن كه عادت نباشد كه آن را كه به جاى او گناه كرده باشند ( 6 ) استدعا كند كه به عذر من آى ( 7 ) . آنگه چون به استدعا بخواند و بيايند ، ايشان را بگيرد و عقوبت كند .
سدّي گفت : چون آمدند تا بايست كه عذر كنند ، گفتند : لَنْ نُؤْمِنَ لَكَ حَتَّى نَرَى اللَّه جَهْرَةً ( 8 ) ، ما تو را باور نداريم تا خداى را معاينه نبينيم ( 9 ) . حق تعالى گفت : اگر به گناهشان ( 10 ) مهلت دادم و عقوبت تعجيل نكردم ، به عذرشان مهلت نخواهم داد ( 11 ) و جز عقوبت معجّل نخواهد بود ( 12 ) . صاعقه فرستاد ، آتشى از
هامش
( 1 ) . اساس : ليسمع ، با توجّه به مج ، وز تصحيح شد .
( 2 ) . مج ، وز شعر .
( 3 ) . اساس : بابا ، با توجّه به مج ، وز تصحيح شد .
( 4 ) . اساس : ندارد ، با توجّه به مج ، وز افزوده شد .
( 5 ) . مج : عذر آرند .
( 6 ) . كذا : در اساس و همهء نسخه بدلها بجز مل ، مل : گناه كردن .
( 7 ) . مل : آيند ، شايد بتوان خواند : آيى / آييد .
( 8 ) . سورهء بقره ( 2 ) آيهء 55 .
( 9 ) . مج ، وز : به بينيم / ببينيم .
( 10 ) . مل : به گناهان شما ، آج ، لب : به گناهانشان .
( 11 ) . مج ، وز ، نخواهم دادن ، مل : نخواهم دادمى .
( 12 ) . مج ، وز ، مل ، لت : نخواهد بودن .