قيام و معاونت كس حاجت نيست . و ساحر جادو باشد ، و رمّاني گفت : حدّ سحر حيلتى لطيف باشد و در اظهار او ( 1 ) اعجوبه كه ايهام معجز افگند . و ازهري گفت : سحر صرف چيزى باشد از حقيقت خود با غير آن ، و اصل او از ( 2 ) خفا و پوشيدگى باشد - چنان كه در سورة البقره بيان كرديم ، و منه السّحر للرّية و السّحر للظَّلمة . و بعضى دگر گفتند : سحر من قولهم : سحر المطر الارض يسحرها سحرا اذا قلَّبها و قلع شجرها ، قال ذو الرّمّة في صفة السّراب ( 3 ) :
و ساحرة السّراب من الموامي
ترقّص في نواشرها الاروم
پس آن را براى آن سحر خواندند و او را ساحر كه گفتند : آن كار به خلاف آن است كه او مىنمايد . و عصا به صورت اژدها و أسمر به لون ابيض .
يُرِيدُ أَنْ يُخْرِجَكُمْ مِنْ أَرْضِكُمْ بِسِحْرِه ( 4 ) ، مىخواهد كه ( 5 ) شما را كه جماعت قبطيانى ( 6 ) از زمين مصر بيرون كند به سحر و جادويش . و اين براى آن گفتند كه او گفت : * ( فَأَرْسِلْ مَعِيَ بَنِي إِسْرائِيلَ ) * ( 7 ) ، بنى اسرائيل را با من بفرست . گفتند : لشكر مىخواهد ، و مىخواهد تا جماعتى بسيار [ 180 - ر ] را از ما جدا كند و ايشان را لشكر خود سازد و با ايشان بر ما خروج كند .
* ( فَما ذا تَأْمُرُونَ ) * ، [ چه فرمايى . موضع « ما » از اعراب محتمل است دو وجه را : يكى رفع چون به معنى الَّذي باشد ، و التقدير : فما الَّذي تأمرون ] ( 8 ) به ، و نيز محتمل است نصب را على تقدير : فأىّ شىء تأمرون به ( 9 ) ، و در آن كه اين كلام كيست خلاف كردند . بعضى گفتند : كلام ملأ قوم فرعون است كه با يكديگر گفتند ، و اين اوليتر و لا يقتر است به ظاهر كلام . و قولى ديگر آن كه : كلام فرعون است و در كلام فرعون * ( يُرِيدُ أَنْ يُخْرِجَكُمْ ) * قول مضمر است .
هامش
( 9 - 2 - 1 ) . مج ، وز ، مل : ندارد .
( 3 ) . مج ، وز ، مل شعر .
( 4 ) . سورهء شعراء ( 26 ) آيهء 35 .
( 5 ) . مج ، وز ، مل ، لت : تا .
( 6 ) . مج ، وز ، مل : قبطيانيد .
( 7 ) . سورهء اعراف ( 7 ) آيهء 105 .
( 8 ) . اساس : ندارد ، با توجه به وز ، مل افزوده شد .