الا لحى اللَّه بنى السّعلات
عمرو بن يربوع لئام النّات
اى النّاس :
ليسوا باعفاف ( 1 ) و لا اكيات
( 2 ) اى ، اكياس . و غضب ارادت عقاب باشد به مستحقّش ، و غضب و رضا از باب ارادت باشد و رضا ارادتى باشد كه مرادش در وجود آيد و كراهتى متعقّب ( 3 ) او نباشد و اطلاق هر دو كنند بر خداى تعالى . * ( أَ تُجادِلُونَنِي ) * ، با من جدل مىكنى ( 4 ) در نامهايى كه شما نهادى ( 5 ) ؟ يعنى خالى و فارغ از معنى جز نام كه شما نهادى ( 6 ) به زور ( 7 ) . بر اين بتان هيچ نيست دگر از معنى الهيّت و استحقاق عبادت چيزى ( 8 ) نيست در ايشان و اين آيت دليل مىكند از دو وجه بر آن كه اسم دگر باشد و مسمّى دگر ، يكى آن كه گفت : * ( أَ تُجادِلُونَنِي فِي أَسْماءٍ ) * ، با من جدل و خصومت مىكنى ( 9 ) در نامهايى كه نهادى ( 10 ) شما و پدران شما [ 163 - پ ] اگر اسم و مسمّى يكى بودى ايشان را رسيدى كه گفتندى كه : ما با تو در اسماء جدل نمىكنيم . در مسمّى جدل مىكنيم و لكن تو اين مسأله نمىدانى يا همانا بر تو پوشيده است كه اسم و مسمّى يكى باشد . چون هود ( 11 ) فرق كرد ميان اسم و مسمّى و خواجه جمع مىكند ، يا تو مخطى باشى يا او . و الخطاء اليق بك و اقرب اليك . دگر آن كه اگر اسم مسمّى بودى ، واجب كردى كه آن بتان إله بودندى بحقيقت ، براى آن كه ايشان نام إله اطلاق و اجرا مىكردند بر آن بتان اگر نام و نام نهاده يكى بودى چو ( 12 ) ايشان إله گفتندى إله شدندى ، و خلاف اين معلوم است ، و مقالتى كه
هامش
( 1 ) . اساس ، آف ، آن : باعياف و لااكتاب ، با توجه به مج ، وز تصحيح شد .
( 3 - 2 ) . آج ، لب : به عقب ، بم ، آف ، آن : منفعت .
( 4 ) . مج ، وز ، مل : مىكنيد .
( 5 ) . مج ، وز ، مل ، آف : نهاديد .
( 10 - 6 ) . مج ، وز ، مل ، آف : نهاديد .
( 7 ) . مج ، وز ، مل : بردر .
( 8 ) . وز ، مل : هيچ .
( 9 ) . مج ، وز ، مل ، آف : مىكنيد .
( 11 ) . اساس ، آج ، مل : هر دو ، با توجه به مج تصحيح شد .
( 12 ) . مل ، آج ، لب ، بم : چون .