آيت فرستاد كه اين را به حج تعلَّقى نيست ، طعام و شراب مىخورى ( 1 ) و اسراف مكنى ( 2 ) در آن . و بعضى دگر از مفسّران گفتند : مراد به « اسراف » ، تعدّى است از حلال به حرام ، از حلال به حرام تعدّى مكنى ( 3 ) . عبد اللَّه عبّاس گفت : هر چه خواهى بخورى ( 4 ) و هر چه خواهى در پوشى ( 5 ) مادام تا در خوردن اسراف نباشد و در لباس تكبّر ، مجاهد گفت : « اسراف » آن باشد كه در حقّ خداى تقصير باشد ، چه اگر به وزن كوه احد در طاعت خداى خرج كند ( 6 ) مسرف نباشد ( 7 ) ، و اگر يك درم در معصيت خرج كند ( 8 ) مسرف باشد ( 9 ) .
كلبى گفت : معنى « اسراف » آن است كه آنچه خداى تعالى حلال كرد حرام نكنى ( 10 ) از طعام ( 11 ) و چيزهاى پاك حلال . و گفتهاند : تعدّى مكنى ( 12 ) در اكل و شرب از منفعت به مضرّت ، يعنى تا به حدّ خود باشد نافع بود ، چون از حدّ خود بگذرد مضرّت آرد و اگر همه داروى سود كننده باشد ، چنان كه شاعر پارسى گفت : ( 13 )
كه پا زهر زهر است چون افزون ( 14 ) شود
از اندازهء خويش بيرون شود
گفتند : رشيد را طبيبى بود ترسا حاذق ، علىّ بن حسين واقد ( 15 ) را گفت : در كتاب شما از علم طب چيزى هست يا نه ؟ و علم دواست : علم ابدان و علم اديان . علىّ بن حسين ( 16 ) گفت : خداى تعالى جملهء طب در نيم آيت جمع كرد ، فى قوله : * ( كُلُوا وَاشْرَبُوا وَلا تُسْرِفُوا ) * . گفت : از پيغامبر شما هيچ طب روايت كردهاند ؟
هامش
( 1 ) . مج ، وز ، آف : مىخوريد .
( 12 - 3 - 2 ) . مج ، وز ، آج ، آف : مكنيد .
( 4 ) . مج ، وز : خواهى بخور ، آج ، لب : خواهى بخوريد ، آف : خواهيد بخوريد .
( 5 ) . آج ، لب ، آف : خواهيد در پوشيد .
( 8 - 6 ) . مل : كنند .
( 7 ) . مل : نباشند .
( 9 ) . مل : باشند .
( 10 ) . مج ، وز ، مل : مكنيد .
( 11 ) . مج ، وز ، مل ، لت : طيّبات .
( 13 ) . مج ، وز شعر .
( 14 ) . مج ، وز : كافرون ، مل : كه افزون .
( 15 ) . مج ، وز : علىّ بن حسين بن واقد .
( 16 ) . مج ، وز ، آج ، لب : علىّ بن الحسين .