و آن كه ( 1 ) مشدّد خواند گفت : تتذكّرون بود « تاء » تفعّل « ذال » ادغام كردند به مناسبت فاء الفعل و آنگه در « زال » ادغام كردند چنان كهاند ( 2 ) جايگاه بيان كرديم و مثله :
اطيرنا و اثّاقلتم و ادَّكر و غير ذلك .
* ( وَأَنَّ هذا صِراطِي مُسْتَقِيماً ) * ، و كسائى و حمزه خواندند : و انّ هذا ، بكسر همزه و باقى بفتح همزه ، و جملهء قرّاء « نون » انّ مشدّد ( 3 ) خواندند مگر ابن عامر كه او مخفّف خواند و جملهء قرّاء « يا » ى صراطى ساكن خواندند مگر ابن عامر كه او مفتوح خواند صراطى . يعقوب همچنين خواند . و ابن عامر و ابن كثير سراطى به « سين » خواندند ، ديگران ( 4 ) به « صاد » مگر حمزه كه او از ميان « صاد » و « زا » خواند . امّا آنان كه « انّ » بفتح خواندند قراءت ايشان محتمل است دو وجه را : يكى آن كه معطوف باشد بر « اتل » ، و التقدير اتل ما حرّم ربّكم عليكم و انّ هذا صراطى مستقيما . و وجه دوم به تقدير « لام » كه : و لأنّ هذا صراطي مستقيما فاتّبعوه ، و المعنى : اتّبعوه لاجل الاستقامة .
و آن كه مكسور كرد همزه را قراءت او نيز [ 126 - ر ] محتمل است دو قول را : يكى عطفا على قوله : اتل ، و تلاوت را تفسير به قول كنند كأنّه قال : أقول لكم ( 5 ) ما حرّم ربّكم عليكم و اقول : انّ هذا صراطى مستقيما . و وجه دوم آن است كه كلامى ( 6 ) مستأنف باشد غير متعلَّق بما قبله ، و آن كه تخفيف « نون » كرد گفت : « نون » مخفّفه است از ثقيله ، و معنى هم آن ( 7 ) باشد جز كه چون تخفيف كنند ، عملش باطل شود هذا به او ( 8 ) در محلّ رفع باشد و در او ضمير شأن و قصّه باشد ، و التّقدير : و انّه هذا ، و هر جا كه « ان » تخفيف ( 9 ) باشد بر اين شريطه ( 10 ) باشد ، نحو قوله : عَلِمَ أَنْ سَيَكُونُ مِنْكُمْ مَرْضى ( 11 ) ،
هامش
( 1 ) . آج ، لب : آنگه .
( 2 ) . مل ، چند آج ، لب ، آف ، لت : اندر .
( 3 ) . آج ، لب : نون مشدّد .
( 4 ) . آج ، لب : دگران لت : ديگر .
( 5 ) . آج ، لب : ندارد .
( 6 ) . مل ، لب : كلام .
( 7 ) . مل : همان .
( 8 ) . مج ، وز ، لت : با او .
( 9 ) . آج ، لب ، آف ، لب ، آن : تخفيف « ان » .
( 10 ) . آج ، لب : شرط .
( 11 ) . سورهء مزّمّل ( 37 ) آيهء 20 .