من يهده اللَّه يهتد لا مضلّ له
و من أضلّ فما يهديه من هاد
حق تعالى گفت : نبينى آنان را كه ايشان را از كتاب نصيبى دادند ايمان مىآرند به جبت و طاغوت . مفسّران خلاف كردند در جبت و طاغوت .
عكرمه گفت : دو صنم بودند كه مشركان آن را پرستيدندى . ابو عبيده گفت : هر چه بدون خداى پرستند از حجر و مدر و شجر و صورت و شيطان همه را جبت و طاغوت خوانند ، گفت دليلش قوله : أَنِ اعْبُدُوا اللَّه وَاجْتَنِبُوا الطَّاغُوتَ ( 1 ) . . . ، و قوله : وَالَّذِينَ اجْتَنَبُوا الطَّاغُوتَ أَنْ يَعْبُدُوها ( 2 ) .
عطيّه گفت از عبد اللَّه عبّاس كه : جبت اصنام است ، و طاغوت ترجمان ايشان كه از ايشان سخن گويند و مردمان را با عبادت ايشان دعوت كنند .
و گفتهاند : جبت بتان باشند ، و طاغوت شياطين ايشان كه اغراء كنند مردمان را بر عبادت او ، و هر صنمى را شياطينى باشد .
عبد اللَّه عمرو شعبى و مجاهد گفتند : جبت سحر است و طاغوت شياطين . زيد أسلم گفت : جبت ساحر است و طاغوت شيطان ، دليلش قوله : وَالَّذِينَ كَفَرُوا أَوْلِياؤُهُمُ الطَّاغُوتُ ( 3 ) . . . ، اى الشّيطان .
محمّد بن سيرين و مكحول گفتند : جبت كاهن باشد ، و طاغوت ساحر ، و اين روايت و البي است از عبد اللَّه عبّاس ( 4 ) ، سعيد بن جبير و ابو العاليه گفتند : جبت ساحر باشد به زبان حبشه ، و طاغوت كاهن .
عكرمه گفت : ابو برزه در جاهليت كاهن بود ، مردم وقتها نزد او شدندى و از او چيزى پرسيدندى ، اين آيت فرود آمد . ضحّاك و كلبي و مقاتل گفتند : جبت حيىّ أخطب است و طاغوت كعب بن الأشرف . و گفتند : جبت ابليس است و طاغوت اولياى او .
مخارق روايت كرد از رسول - عليه السّلام - كه :
الطَّرق و الطَّيرة و العيافة ( 5 ) من الجبت ،
سنگك زدن و تشأَّم كردن به چيزها و زجر مرغ از جمله جبت است ، و در
هامش
( 1 ) . سورهء نحل ( 16 ) آيهء 36 .
( 2 ) . سورهء زمر ( 39 ) آيهء 17 .
( 3 ) . سورهء بقره ( 2 ) آيهء 257 .
( 4 ) . آج ، لب ، فق ، تب و .
( 5 ) . اساس ، وز ، مر : و القيافه ، با توجّه به آج و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد .