خواركننده با مذلَّت و اهانت ، و اين صفت عقاب است كه از حقّ او آن است كه مقرون بود به استخفاف و اهانت .
* ( وَالَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوالَهُمْ ) * ، صفت ( 1 ) آنان است كه ذكر ايشان رفت ، حق تعالى گفت ( 2 ) : يا ندهند يا اگر دهند به رياى مردمان دهند به چشم ديدهء ايشان . و « رياء » ، فعال باشد من الرؤية ، و فعال و مفاعله به يك معنى باشد ، و فاعل او مرائى باشد على وزن مفاعل . و روا بود كه در جاى صفت كافران باشد آنگه محلّ او جرّ باشد .
گفتند : در جهودان آمد ، و سدّي گفت : در منافقان آمد ، و گفتهاند : در مشركان مكّه آمد كه مال خرج مىكردند در عداوت رسول - عليه السّلام .
* ( وَلا يُؤْمِنُونَ بِاللَّه وَلا بِالْيَوْمِ الآخِرِ ) * ، آن كه ( 3 ) اوّل گفت صفت منافقان و فاسقان است ، آنگه بيان كرد كه با آن كه مرايىاند كافراند به خداى و به روز باز پسين ، يعنى روز قيامت . * ( وَمَنْ يَكُنِ الشَّيْطانُ لَه قَرِيناً فَساءَ قَرِيناً ) * ، هر كس كه ديو قرين او بود بد قرين است ديو او را ، و قرين و يار و همنشين ديوند .
و گفتهاند : مراد آن است چنان كه امروز قرين ديوند ، فردا حق تعالى ايشان هر يكى را با ديوى به سلسله بندد تا چنان كه در دنيا در طاعت او بود در قيامت با او باشد . و قرين مرد همسر او باشد . و قرن همسال او باشد ، و قرن همقتال او باشد .
قال عدىّ :
عن المرء لا تسأل و ابصر قرينه
فانّ القرين بالمقارن يقتدي
و بر اين معنى تفسير دادند اين آيت را كه حق تعالى گفت : وَإِذَا النُّفُوسُ زُوِّجَتْ ( 4 ) ، أى قرنت بقرينتها خيرا كان او شرا . * ( فَساءَ قَرِيناً ) * ، أى فساء القرين قرينه ، و نصب او بر تميز ( 5 ) بود كقوله تعالى : ساءَ مَثَلًا ( 6 ) ، و : ساءَتْ مُسْتَقَرًّا وَمُقاماً ( 7 ) و
هامش
( 1 ) . آج ، لب ، فق ، مر : هم صفت .
( 2 ) . كذا : در اساس و همهء نسخه بدلها ، چاپ شعرانى ( 3 / 387 ) آن كسانى كه نفقه كنند مالهاى خود راى به رياء .
( 3 ) . فق : آنگه .
( 4 ) . سورهء تكوير ( 81 ) آيهء 7 .
( 5 ) . وز : تمييز .
( 6 ) . سورهء اعراف ( 7 ) آيهء 177 .
( 7 ) . سورهء فرقان ( 25 ) آيهء 66 .